شبیهخوانی گروه زنجانی در مرحله نهایی سوگواره منطقهای «نیناله» در تبریز
سومین سوگواره نمایشهای آئینی، مذهبی «نی ناله» با هدف رونقبخشی به جریان نمایشهای مردمی و تکریم مردمیترین نمایشها و آئینهای مذهبی با تکیه بر توانایی های هنرمندان منطقه شمالغرب کشور در اردیبهشت امسال فراخوان داد و پس از بازبینی آثار توسط هیئت داوران از بین 111 اثر ، 17 اثر به مرحله نهایی رسیدند که یک اثر از زنجان؛ گروه تعزیه «قاصد عاشورا» به کارگردانی و سرپرستی اسدالله بیگدلی نیز در بین آثار برگزیده قرار دارد.
صبح امروز سوم مرداد ماه 1403 در مراسم دیدار و بدرقه گروه تعزیه «قاصد عاشورا» در گفتگو با اسداله بیگدلی، هنرمند تعزیهخوان و رئیس انجمن تعزیه شهرستان خدابنده، وی با اشاره به اینکه سومین دوره سوگواره «نیناله» در تبریز در حال برگزاری است، گفت: این سوگواره با هدف رونقبخشی به جریان نمایشها و تکریم مردمیترین نمایشها و آئینهای مذهبی با تکیه بر تواناییهای هنرمندان منطقه شمالغرب برگزار میشود.
وی با بیان اینکه امسال 111 اثر به این سوگواره ارسال شده است، اظهار کرد: تنها 17 اثر در بخش نهایی این سوگواره انتخاب شده است که کار استان زنجان نیز در بین این آثار قرار دارد.
به گفته بیگدلی، شبیهخوانی حضرت وهب اثر دعوت شده از هنرمندان زنجانی در این سوگواره است که روز چهارشنبه 3 مرداد ماه این شبیهخوانی در این سوگواره توسط گروه ( قاصد عاشورا) به اجرا خواهد رفت.
به ادعای بیگدلی، در بخش شبیهخوانی این سوگواره، استان آذربایجان چندان قوی ظاهر نشده است. هرچند انتظار میرود در این بخش هنرمندان و تعزیهخوانان با قوت بیشتری ورود کنند.
این هنرمند تعزیهخوان با بیان اینکه ترکیب گروه شبیهخوان ما ترکیبی از هنرمندان شهرستانهای مختلف استان زنجان است، اظهار کرد: تلاش کردیم این گروه به معنای واقعی متعلق به خود استان زنجان باشد از همین رو در چینش این گروه دو هنرمند از زنجان و ابهر و 2 نفر از ارمغانخانه و 3 نفر از خدابنده انتخاب شدند تا به معنای واقعی این گروه متعلق به استان زنجان باشد.
رئیس انجمن تعزیه شهرستان خدابنده زنجان، با بیان اینکه شبیهخوانی وهب یکی از آثار هنری فاخر ترکی زبانان است، اظهارکرد: این نسخه یک نسخه فراگیر است و در همه نقاط استان زنجان شکل واحدی دارد. کما اینکه شاهد هستیم برخی از نسخ در مناطق مختلف استان به شکل متفاوتی خوانش می شوند.
بیگدلی رواج شبیهخوانی به زبان آذری در استان زنجان را از نقاط عطف تعزیه دانست و گفت: زنجان به عنوان پایتخت تعزیه آذری زبان در ایران باید با احیای مجالس زمینه را برای رشد این هنر در استان تقویت کند.
بیگدلی که سابقهای بیش از 35 سال در تعزیهخوانی دارد، اظهار کرد: از وقتی پنجساله بود در روستا به مکتبخانه رفت و قرآن خواندن را آموخت و چون صدای خوبی داشت، اذان میگفت. میرزای مکتبخانه تعزیهخوان بود و وقتی صدای اسدالله نوجوان را شنید، به او فنون تعزیه را آموخت و از آن هنگام با تعزیه آشنا شد و به اجرای شبیهخوانی پرداخت.
وی با اشاره به قدمت تعزیه در استان زنجان افزود: تعزیه در استان زنجان و در مناطق مختلف استان زنجان از زمان صفویه قدرت گرفته و تا امروز هم بسیار تقویت شده.همچنین از دیرباز در منطقه ارمغان خانه توسط محمدحسن بیکافشار که آن موقع سراینده تعزیه بوده این رویکرد تقویت شد.
وی در پاسخ به سوال اینکه «به نظر شما برگزاری سوگوارههای تعزیه چه تأثیری در روند رشد تعزیهخوانی میتواند داشته باشد؟» اظهار کرد: سوگوارهها باعث تقویت تعزیه میشوند، چون بین تعزیهخوانها ایجاد رقابت و تبادل میکند. مثلاً تعزیهخوان استان زنجان از تعزیهخوان استان اصفهان تأثیر میگیرد یا تعزیهخوان استان تهران از استان زنجان چیزی یاد میگیرد و این تبادل اطلاعات و مسائل روز باعث تقویت تعزیه و بهروزتر شدن تعزیهخوانها میشود و کمک میکند تعزیهخوان از اطلاعات روز آگاهی داشته باشد و با مجالس غریب و جدید آشنا بشوند. سوگوارهها همه تعزیهخوانها را به صحنه میآورد و باعث میشود تعزیهخوانها استعدادهای جدید را بشناسند. منفعتی که این سوگوارهها میتوانند داشته باشند همین است و برگزاریاش هزینه بسیار سنگینی هم برای نهادها و ادارات ندارد؛ چون تعزیه هنری مردمی است و مردم مشارکت میکنند و بر اساس اعتقادی که دارند مبالغی را نذر میکنند.
وی با اشاره به ماجرا وهب نصرانی اظهار کرد: وهب نصرانی از شهدای واقعه کربلا و یاران امام حسین(ع)است. منابع وهب را جوانی مسیحی دانستهاند که به همراه مادرش بهدست امام حسین(ع) مسلمان شد و همراه با امام به کربلا آمد و در روز عاشورا به شهادت رسید.
بیگدلی افزود: این شخصیت در بین راه که از مدینه به کربلا میرفتند با امام حسین ( ع ) ملاقات می کنند و تحت تاثیر ایشان قرار میگیرند و در صحنه کربلا همراه مادر و عروسش مسلمان شده و در کربلا به شهادت میرسند . مادر وهب به عنوان اولین زن شهید در واقعه کربلا شناخته میشود .
به گفته این هنرمند، نسخههای تعزیهای که اکنون در سطح کشور اجرا میشود متعلق به دوره قاجار هستند. در دوره قاجاریه این نسخهها توسط محمدحسن بیک افشار، ملأ مصطفی خوئینی زنجانی، ملأ مصطفی هزینه زنجانی و میرزا ابوطالب دیوانه سروده شدند. این افراد در آن زمان به شورایی به نام شورای تعزیه که متشکل از چند میرزای عارف و مسلط به تاریخ و وقایع عاشورا بودند، رفته و این نسخهها را با تاریخ تطبیق داده و اصلاح کردند.
وی ادامه داد: جا دارد در دانشگاهها بهصورت آکادمیک و علمی روی اشعار تعزیه و قالبهای شعری قالبهای ادبی تعزیه بحث بشود و آموزش داده شود. اخیراً هم کتابهایی در این موضوع وارد بازار میشود که خیلی خوب است .
بیگدلی با اشاره به اینکه نسخ شبیهخوانی قابلیت چاپ ندارند، گفت: از زمان ورود به این عرصه بالغ بر 60 هزار نسخه را به صورت دستی به نگارش در آورده و کارگردانی کردم که در اکثر کارهایی که کارگردانی کردم نقش مخالف خوان را داشتم.
وی با اشاره به ورود فرزندانش به هنر تعزیه، اظهار کرد: دو فرزند پسرم نیز که 23 سال و 15 سال دارند، از همان کودکی شبیهخوانی کردند و به هنر تعزیه پرداختند و در سوگوارههای مختلف استانی و کشوری جوایزی را کسب کردند.
بیگدلی با اشاره به تفاوت مقتلخوانی و شبیهخوانی اظهار کرد: مقتلخوانی توسط یک فرد اجرا میشود، اما شبیهخوانی توسط یک گروه به اجرا درمیآید و چند هنرمند درگیر هستند و نقشبازی میکنند.