زنجان
← همه اخبار
مختصری در مورد مجسمه شهری
۱۱ اسفند ۱۳۹۲کد خبر: 32531۲
مجسمه شهری، حجمی سه بعدی و دارای فرم و بیان هنرمندانه است که از جهات مختلف قابل نظاره است.جزیی از مبلمان شهری است که خارج از فضای بسته قرار گرفته است. هر سال دهها مجسمه و اثر حجمی به وسیله شهرداری ها در فضاهای شهری و به ویژه میدان های شهرهای بزرگ و کوچک نصب می شود. این حرکت در صورتی که به خوبی هدایت شود می تواند سهم مهمی در ارتقاء کیفیت این فضاها داشته باشد به ویژه آن که در سال های اخیر چنین فعالیت هایی عمومیت بیشتری یافته و اغلب شهرداری ها برآنند که مراکز میدان های خود را مزین به پیکرهای سازند،
«هدف شهرسازی ایجاد محیطی آرام و سالم است که آسایش و غنای زندگی در آن ممکن باشد، آسایش را می توان در تامین نیازهای مردم تعریف کرد اما غنای زندگی هنگامی پدید می آید که معنویت هنری در محیط های شهری مزاحم باشد.»
مجسمه ها می توانند نقش بسزایی در غنی ساختن زندگی شهری از طریق بیان و هنری داشته باشند این امر به ویژه در میدان ها و فلکه های نقاط عطف شهر که کانون توجه شهروندان هستند، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
عملکرد اصلی مجسمه ها ایجاد حس مکان و هویت تعریف شده و القا روحیه خاص در فضا یا تقویت روحیه یک فضا است تعریف این عنصر و متمایز ساختن از سایر عناصر مبلمان شهری و آثار حجمی چندان ساده نیست و هر تعریفی در این زمینه نسبی است چرا که مجسمه سازی یک رشته هنری است و هنر نیز تعاریف محدود و مشخص را برنمی تابد و خلاقیت هنری مرزهای هر تعریفی را در می نوردد اما برای آن که مبنایی برای بحث وجود داشته باشد تعریف زیر قابل ارایه است:
● تعریف مجسمه شهری
مجسمه شهری، حجمی سه بعدی و دارای فرم و بیان هنرمندانه است که از جهات مختلف قابل نظاره است (بنابراین متفاوت از نقش برجسته است که معمولا حداقل از یک جهت غیرقابل دیدن است و به زمینهای متصل شده) موضوع آن معمولا پیکره یک انسان، حیوان، گیاه یا شی است و جزیی از مبلمان شهری است که خارج از فضای بسته قرار گرفته است.
کارکرد اصلی مجسمه تزئین، هویت بخشی یا انتقال پیامی به ناظران است و از مصالحی نظیر سنگ، بتن، فلز، چوب، فایبرگلاس ساخته می شود.
مهمترین وجه تمایز مجسمه های شهری با مجسمه هایی که در فضای بسته قرار گرفته اند، آن است که بینندگان مجسمه های فضای باز بیشتر، تواتر دیدار آنها فزونتر و ترکیب ناظران آن متنوعتر است، بدین ترتیب افرادی که حتی سواد خواندن و نوشتن ندارند بیننده این حجم ها هستند. مجسمه سازی شهری کار مشترک مجسمه سازان، طراحان منظر و مبلمان شهری، برنامهریزان و طراحان شهری است که با حمایت و هدایت مدیران شهری انجام می پذیرد هر یک از این عوامل در این فرایند نقشی را بر عهده دارند. ساخت مجسمه به وسیله هنرمند مجسمه ساز انجام می شود و سایر متخصصان در انتخاب مقیاس و مکان مناسب نقش دارند. هدف این همکاری آن است که ضمن رعایت ملاحظات عملکردی بیشترین لذت بصری برای ناظر به وجود آید.
مجسمه تنها اثر حجمی زینتبخش میادین نیست، آثار حجمی متنوعی در فضاهای شهری استفاده می شوند که اگرچه گاهی تشابه نزدیکی با مفهوم مجسمه دارند اما دارای هویت متمایز هستند. بهره برداری هوشمندانه از این آثار حجمی نیز می تواند در ارتقای کیفیت فضایی شهر موثر باشد. انواع اصلی آثار حجمی را می توان به نحو زیر طبقه بندی کرد: .
● طاق های یادمانی
طاقهای یادمانی معمولا برای گرامیداشت وقایع بزرگ تاریخی ساخته شده اند بیشترین آن را طاق های پیروزی که یادمان پیروزی های نظامی بزرگ است و طاق هایی که به یاد سربازان گمنام کشته شده در جنگ ها برپا می شوند، تشکیل می دهند. یک نمونه از این طاق ها را می توان در میدان اتوال ۴ پاریس مشاهده کرد. این طاق برای یادآوری پیروزی های ناپلئون ساخته شده است.
● ستون های یادمانی
سرمنشا این ستون ها به شهرهای یونان باستان باز می گردد این ستون ها که از طاق های یادمانی قدیمیتر هستند، بیشتر برای گرامیداشت یک شخص یا یک رویداد مهم تاریخی به کار برده شده اند. در بسیاری از موارد مجسمه یک فرد مهم بر فراز این ستون های بلند نصب می شد. این ترکیب نشانده نده اهمیت بسیار زیاد آن فرد بود.
نوع دیگری از ستون ها که به تنهایی و بدون مجسمه به کار برده می شوند ستون های هرمی شکل هستند که منشا مصری دارند و برای مصریان باستان نمادی مذهبی به شمار می آمد. این ستون ها برای نشان دادن مرکز به کار می آمد و نمادی از هندسه گرایی، نظم و قدرت بود از جمله مواردی که این نوع متون مورد استفاده قرار گرفته، میدان مهم بیضی شکل مقابل کلیسای سنت پیتر در رم است که در آغاز نیمه دوم قرن ۱۷ ساخته شده است. این ستون ها برای بیان ثبات، پایداری و همبستگی نیز به کار می آمد و گاهی نیز نمادی از آغاز عصری جدید بود.
● ساعت های تزئینی
ساعت های تزئینی، زینتبخش بسیاری از میادین هستند و اشکال متنوعی دارند که یکی از آنها برج ساعت است، این ساعت ها اثر قوی بر چشم، فکر و ذهن رهگذر دارد و اگر به دقت مکانیابی و با حساسیت جایگاه آن طراحی شود، نشانه قوی در شهر محسوب می شود و تاثیر بصری قوی خواهد گذاشت. این نوع اثر حجمی فرم باستانی ندارد و در قرن های اخیر به کار گرفته شده است.
از سوی دیگر موضوعات، مضامین و مفاهیمی که دستمایه ساخت مجسمه های شهری می شوند به طور عمده در مقولات زیر قابل طبقه بندی است:
1. مشاهیر و شخصیتهای تاریخی، فرهنگی، ادبی، هنری، سیاسی، علمی و... نظیر فردوسی، ابوریحان بیرونی، میرعماد
2. مبارزان، دلاوران و شهدا، نظیر میرزا کوچک خان جنگلی، امام قلی خان، رییسعلی دلواری، شهید بابایی.
3. ورزشکاران نظیر تختی.
4. روایتها و شخصیتهای اسطورهای نظیر روایت مبارزه گرشاسب و اژدها
5. موجودات اسطورهای نظیر سیمرغ
6. مضامین مذهبی نظیر توحید، نماز، اذان، انتظار فرج و...
7. مضامین مذهبی، سیاسی نظیر شهادت، ولایت و...
8. یادمانهای تاریخی، سیاسی، ورزشی و عمرانی نظیر یادمان انقلاب در میدان انقلاب تهران و یادمان صعود ایران به جام جهانی
فوتبال در بندر گناوه، یادمانهای جنگ و یادمان های گازرسانی به شهرها.
9. مضامین عاطفی یا احساسی نظیر مجسمه مادر
10. مضامین اقتصادی و معیشتی نظیر مجسمه هایی که معرف شیوه معیشت و تولید در شهر یا منطقه هستند مانند مجسمه ماهیگیر، چای کار، چوپان و....
11. تولیدات عمده شهر و منطقه نظیر مجسمه پسته، گندم، گلاب و....
12. مضامین طبیعی و اقلیمی نظیر مجسمه هایی که معرف طبیعت یا حیوانات ویژه منطقه هستند مجسمه پرندگان یا حیوانات بومی.
۱۳. مضامین سنتی و فرهنگی نظیر مجسمه هایی که شیوه های زندگی عادات فرهنگی، نحوه تغذیه، آشامیدنی های مورد علاقه و... را
نشان می دهد: مجسمه قوری چای، فنجان و...
14. مضامین عملکردی نظیر مجسمه هایی که معرف عملکرد مکان هستند نظیر مجسمه کوهنورد در تهران که معرف هویت ورزشی این منطقه است.
15. پیام ها و مفاهیم انتزاعی یا واقعی فرهنگی اجتماعی نظیر تنهایی انسان، آزادی، تقابل مدرنیسم و سنت، رنج، فقر، بیخانمانی، انحطاط، پرواز، شکوفایی، تلاش و...
نقشها و کارکردهای مجسمه
1. تقویت حس مکان: یکی از مهمترین کارکردهای مجسمه ایجاد حس مکان تعریف شده، القا روحیه خاص در فضا یا تقویت روحیه یک فضاست. «مکان بخشی از فضاست که به وسیله شخص یا چیزی اشغال شده است و دارای معنایی ارزشمند است» در صورت هماهنگی مجسمه با محیط و تقویت انسجام بصری محیط پیرامون، شهروندان احساس رضایت و آرامش بیشتری می کنند و حس مکان تقویت می شود.
۲. تعریف و هویت بخشی به فضاهای شهری: «هویت یعنی محل یک محل معین حدی که شخص می تواند یک مکان را به عنوان مکان تمایزی از سایر مکانها شناخته و یا بازشناسی کند به طوری که شخصیتی مشخص، بی نظیر و یا حداقل مخصوص به خود را دارا شود». مجسمه هایی که از طراحی خلاقانه و هنرمندان های برخوردارند می توانند هویت بخش باشند.
3. ارتقای کیفیت و ایجاد سرزندگی فضاهای شهری: فضای خالی از هنر، جذابیت ندارد و فقدان جذابیت از کیفیت فضا می کاهد و مانع ایجاد حس سرزندگی و نشاط در فضای شهری است، مجسمه می تواند این هر دو را در صورت وجود سایر شرایط به فضا، ارزانی دهد.
۴. ارتقای آگاهی های عمومی و معرفی نمادها و ارزش های فرهنگی: مجسمه ها و توضیحات متصل به آنها می توانند سطح دانش و آگاهی های عمومی شهروندان در خصوص حوادثهای فرهنگی یا سایر زمینه ها ارتقا بخشند به عنوان مثال می توانند مردم یک منطقه را با شخصیت ها یا رویدادهای تاریخی یک منطقه آشنا سازند یا نمادهای فرهنگی آن منطقه را معرفی کنند.
5. معرفی عملکرد و روحیه میدان یا محدوده پیرامون آن یا تداعی عملکرد تاریخی یا فرهنگی آن: بسیاری از میادین محل وقوع حوادث تاریخی منحصر به فرد هستند، مجسمه ای که موضوع آن این رویداد تاریخی باشد تا سالها بعد از آن می تواند تداعیگر این واقعه باشد، همچنین عملکرد فعلی میدان می تواند به وسیله مجسمه بیان شود، مثلا نصب مجسمه کوهنورد در میدانی که مبدا عزیمت کوهنوردان به کوهستان است، بیانگر روحیه ورزشی حوزه پیرامونی میدان است.
6. تعریف مرکز ثقل و نقطه تمرکز میدان: مجسمه به عنوان عنصری در مرکز میدان از هر دو طرف دیده و درک می شود و می تواند نمایانگر مرکز میدان باشد به همین دلیل است که حتی در میادین خالی از خودرو نیز بسیاری از طراحان، مجسمه را در مرکز ثقل میدان نصب می کردند، تا حس مرکزیت را تقویت و نوعی نظم بصری به وجود آورند.
7. ایجاد یک نشانه شهری: نشانه از عناصر اصلی سازنده سیمای شهر است از نظر کوین لینچ «نشانه های عواملی در تشخیص قسمت های مختلف شهر هستند خصوصیات نشانه باید چنان باشد که بتوان آن را از میان عوامل بسیار بازشناخت اگر نشانه ها فرمی واضح داشته باشند، با زمینه خود متضاد و به اطراف خود غالب و مسلط باشند شناخت آنها به آسانی میسر است و احتمال بیشتری هست که بر آنها معنایی متصور باشد، مجسمه ها در بسیاری موارد به ویژه اگر اندازه آنها بزرگ باشد می توانند به عنوان نشانه در سطح محله، منطقه یا حتی شهر مطرح شوند.»
8. ایجاد انگیزه برای بهسازی محیط توسط شهروندان: نصب مجسمه ای مطلوب در میدان و بهسازی آن موجب می شود که ساکنان اطراف میدان انگیزهای برای کیفیت بخشی به محیط خود پیدا کنند و تلاش کنند که محیطی متمایز به وجود آورند.
۹. مکان نمایی: منظور از مکان نمایی این است که طراح، مجسمه و پیرامون آن را به نحوی طراحی کند که تداعی کننده یک فضای به
خصوص مثلا میدان جنگ، یک بیشه یا یک چراگاه باشد.
10. تناسب بخشی به نام میدان: مجسمه ها در میادینی که از سابقه تاریخی خصی برخوردار نیستند و نامی قراردادی برای آنها تعیین شده است می توانند به نحوی طراحی شوند که نام میدان را در اذهان بینندگان تثبیت کنند مثلا نمادی از لاله در میدان لاله چنین کارکردی دارد.
11. معرفی سبک ها و سنت های هنری: مجسمه ها هنر را به میان مردم می آورند از این رو می توانند مردم را با سبک های هنری قدیمی یا جدید آشنا سازند و بر دانش هنری و سواد بصری آنها بیفزایند.
اشتراک‌گذاری:لینک کوتاه: https://zanjan.hozehonari.ir/s/YPQ4UBH
نظرات
در حال بارگذاری…
منبع: zanjan.hozehonari.ir