زنجان
← همه اخبار
گفتگو با دبیر هنری جشنواره فیلم 100؛ جشنواره فیلم 100 میراث محترمی برای حوزه هنری است
۲۵ آبان ۱۳۹۲کد خبر: 32293۲
محمدمهدی طباطبایی نژاد دبیر هنری جشنواره فیلم های 100 ثانیه ای است. جشنواره ای که پس از 8 دوره برگزاری؛ عنوان سینمای اخلاق را به عنوان بارزترین وجه خود یدک می کشد. این گفتگو پیرامون جشنواره فیلم 100 با مدیری است که معتقد است فیلم های 100 ثانیه ای و اساسا فیلم کوتاه دیر یا زود قرار است از در و دیوار شهر ببارد!
وقتی 100 ثانیه زمان دارید باید حرف ارزشمندی برای گفتن داشته باشید
اساسا تعریف زمان برای فیلم کوتاه چه ضرورتی دارد و آیا ویژگی منحصربه فردی به اثر می بخشد؟
در حقیقت فیلم 100 ثانیه می خواهد جوهر اثر هنری را خیلی فوری و آنی به ما بگوید؛ یعنی فیلم پیام است. به همین دلیل مضمون و حرف اصلی حائز اهمیت جدی است و این کار را خیلی دشوار می کند. باید حرف ارزشمندی داشته باشید و در کوتاه ترین زمان به بهترین شکل آن را بسته بندی کنید و تحویل دهید.
از سوی دیگر کوتاه کردن زمان فیلم به معنای فراموش کردن محتوا نیست، بلکه معنی توجه به مغز اثر را دارد. اینکه همه حواشی را کنار بگذاریم و در یک زمان کوتاه حرفمان را بزنیم، زیرا مخاطب امروز و فردا حوصله حواشی را ندارد .
سرودن تک بیت در سینما آسان نیست بنابراین فرم هم در اینجا به اندازه محتوا ارزش می یابد! بسیار مهم است! شاید خیلی ها از سر بی اطلاعی و عدم آگاهی فکر کنند که 100 ثانیه است و فرم اجرا مهم نیست ولی به نظر من خیلی مهم است. شما می توانید در کوتاه ترین زمان همه حرف یک فیلم 100 دقیقه ای را در حوزه های مختلف آن بگویید و مخاطب بتواند آن را درک کند. اگر این اتفاق در یک حوزه عاطفی می افتد بیننده اثر با تو هم حس شود و همذات پنداری کند. اگر در حوزه آموزشی است موضوع را از تو بیاموزد و پیام تو را بگیرد و به عنوان یک آموزه درک کند. اگر در حوزه اخلاقی است پیام تو آنقدر درست عرضه شود که تاثیر اخلاقی خود را بگذارد که به نظرم خیلی دشوار است. ما همیشه در فیلم کوتاه می گوییم که در قیاس ادبی مثل رباعی یا دوبیتی است. در رباعی همیشه شاعر همه حرفش را در مصراع چهارم می زند. سه مصراع را می چیند و خواننده را آماده می کند و در مصراع آخر حرفش را می زند. در حقیقت فیلم 100 ثانیه تک بیت سینماست. در ادبیات هم انگار شاعر همه حرف هایش را در تک بیت می خواهد بزند؛ دیگر حرفی نمی ماند؛ همه حرفش را در یک بیت زده است. فیلم 100 ثانیه از این جنس است و با دیدن فیلم 100 ثانیه مثل اینکه تک بیتی زیبا شنیدی جانت سیراب می شود؛ اغنا می شوی. همه حرف را گرفته ای و این خیلی کار را سخت می کند هم در فرم ، هم در بیان و هم محتوا که باید محتوای سنجیده ای را پیدا کرده ، فرم مناسبش را بیابید و اجرا کنید.
تصویر 30 سال دیگر شهر؛ دیوارهایی پر از فیلم! حوزه کارکردی و مخاطب جشنواره اساسا گروه خاصی را شامل می شود؟ مخاطب جشنواره 100 همه مردم هستند، همه صنوف و گروه ها می توانند باشند چون ما در واقع برای فیلم 100ثانیه تعریف زمان داریم که می تواند در حوزه مخاطب بزرگسال، کودک ، نوجوان و خاص باشد. به نظر من مخاطب جشنواره در دسته بندی موضوعی ، مخاطب عام است. اما اگر سوال در مورد مخاطب؛ حوزه کارکردی جشنواره باشد، نتیجه می گیرم اگر چشمان مان را ببندیم و خیال کنیم که چه تصوری از 30 سال دیگر داریم، شهری است پر از نمایشگرهای بزرگ به جای بیلبوردها که هم تبلیغ می کنند؛ هم همه چیز سرعت دارد، هم امکان پخش فیلم ها با موضوعات مختلف کوتاه وجود دارد. من فکر می کنم در 30 سال آینده خیلی از فضاهای تربیتی ما در حوزه های اجتماعی، آموزشی، در حوزه راهنمایی و رانندگی و نه فقط تبلیغات تجاری از تلویزیون های بزرگ شهری پخش می شوند؛ یعنی ما داریم از یک ابزاری صحبت می کنیم که متعلق به آینده است و امروز باید به آن توجه کنیم.
آیا سنخیت برای قالب و مضمون فیلم لازم است؟ فیلم 100 ثانیه هر موضوعی می تواند داشته باشد؛ اما برخی از این موضوعات دامنه فراگیری وسیع تری داشته و بنابراین ارتباط با این دسته از مضامین برای مخاطب سهل تر است، مثل موضوعات عاطفی، اما در برخی موضوعات عملا زمان 100 ثانیه دست سازنده فیلم را برای انتقال موضوع می بندد ؛ چقدر با این مساله موافقید که فیلم 100 ثانیه قالب مناسبی برای هر مضمونی نیست؟ به هر حال پرداختن به برخی مضامین در تایم های کم دشوار ترند و اقتضائات شان فرق می کند، باز به ادبیات رجوع می کنم چون خودم از آن خاستگاه آمدم، شما می خواهید یک حرف عاشقانه بزنید، خوب قالب حرف عاشقانه غزل است، در غزل خیلی راحت تر می شود عاشقانه سرود تا در قصیده یا می خواهید در تکریم و تمجید و نکوداشت کسی مدیحه ای بگویید در غزل نمی شود یا خیلی دشوار است اما در عوض اقتضایش قالب قصیده است. این را قبول دارم که قوالب و مضامین باید با هم سنخیت داشته باشند و فیلم 100 ثانیه هم از این قاعده مستثنی نیست. ممکن است مضامینی با این قالب خیلی همسو نباشند، ولی نشدنی نیست، مثلا یکی از مضامینی که در فیلم 100 ثانیه پرداختن به آن ممکن است دشوار باشد انتقال حس باشد؛ ولی نه! آن را هم قبول ندارم! معتقدم این قالب توان رسیدن به همه مضامین را در دل خود دارد اما کمی سخت و سخت تر وجود دارد. کمااینکه در آن تک بیت شاعر می تواند عاشقانه بگوید می تواند حماسی بگوید یا تربیتی.
با فرزندان عصر سرعت و ایجاز از جنس خودشان رفتار کنیم! در این محدودیت ها فکر می کنم هنر بیشتر خودش را نشان می دهد اگر دستمان باز باشد مثلا 90 دقیقه زمان داشته باشیم برای انتقال ایده های ذهنی در مقایسه با 100 ثانیه زمان .... فکر می کنم این استعداد به تمامی در فیلم 100 ثانیه وجود دارد و بستر خوبی برای بروز و ظهور هنر است. اگر فیلم 100 ثانیه را توصیف کنم فکر می کنم قالب جهان نو و فرم جهان شتابان بهترین استعاره باشد. به نوعی فرم سینمایی دنیای شتابان فیلم های خیلی خیلی کوتاه هستند. اینها فرزند جهان شتابناکند و ما نمی توانیم از آنها غافل باشیم و کنار بگذاریم. تامل به جای خودش؛ در جهان پرسرعت هم باید تانی داشت و صبر کرد؛ آنها به جای خودش! اما باید به اقتضائات این عصر پرسرعت هم توجه کرد و همسو و از جنس خودش با آن رفتار کرد و حرف زد. همچنین از جنس خودش از او شنید. فیلم 2 دقیقه ای، 60 ثانیه ای و ... که در نقاط مختلف دنیا به وجود آمده اند و ما عنوان 100 را انتخاب کرده ایم که به نظرم اسم خوب و سنجیده شده ای است. به هر حال کار خوب سخت است، کسی که می خواهد کار خوب عرضه کند باید سختی بکشد، اثر هنری یک گنج است که باید برای آن رنج کشید تا اتفاقی که انتظار دارید بیفتد. یک مستند داستانی با یک فیلم 100 ثانیه تبلیغی که می خواهد یک شامپو را تبلیغ کند در وجه هنری شان فرقی ندارد. اگر می خواهد آن تبلیغ به یک اثر هنری تبدیل شود فارغ از اینکه کار تبلیغی می کند یا نه باید هنرمند عرق ریزی روح! داشته باشد تا به آن نقطه مطلوب برسد.
حمایت هایی برای فیلمسازان فیلم 100 ثانیه ای برای آثار برتر چه اتفاقی می افتد؟ اتفاقات زیادی در حوزه های مختلف می تواند بیفتد. یکی این که این بچه ها جدای از جوایزی که می گیرند از سوی سازمان سینمایی سوره توجه ویژه ای به آنها می شود و می توانند در مسیر تولید خود در ژانر مورد علاقه شان به فعالیت ادامه دهند. همچنین این حمایت ها در دفاتر حوزه در شهرستان ها هم انجام می شود و دفتر محافل و جشنواره ها یا سازمان سینمایی سوره این آثار را رصد می کند. البته این حمایت حمایتِ مداوم است و به هیچ عنوان نسبت به آنها غفلت نمی شود. حمایت اقتصادی چطور؟ ببینید من یک نکته ای بگویم؛ یک حمایت اقتصادی وجود دارد به نام جایزه که خیلی هم مهم است. این جایزه2 وجه دارد یک وجه حمایتی و یک وجه ارج و قرب گذاشتن بر کار فیلمساز. به هر حال هزینه های تولید فیلم 100 ثانیه ای هم ممکن است چندان زیاد نباشد و بخشی از جایزه برای فیلمساز باقی بماند. اینها خیلی مهم نیست، به نظرم برای فیلمساز مهم این است که درست دیده شود، مدیر فرهنگی او را فراموش نکند، وقتی به این قله رسید که بگوید تا اینجا می توانم اوج بگیرم، بال و پرش را قیچی نکنیم و کمک کنیم که بیشتر هم اوج بگیرد، این مهمترین کار است. به نظرم همه این هدایا خوب است اما وظایف حداقلی ماست. وظیفه اصلی ما این است که حمایتش کنیم، بودجه لازم را در اختیارش بگذاریم، برای تولید پشتیبان ایده هایش باشیم و این به نظرم مهمترین بخش مساله است. کار ما به عنوان مدیر فرهنگی اتفاقا از اینجا شروع می شود، من خودم در این سال ها بسیاری از این فیلم های 100 ثانیه ای را دیده ام ، خیلی از این بچه ها امروز ارتباط خوبی با مراکز مختلف سینمایی دارند.
یعنی پشت درهای بسته برای دریافت مجوز نمی ماند و امتیاز خاصی نسبت به سایر فیلمسازها دارند؟ حتما امتیاز ویژه ای دارند چون صاحب جایگاه ویژه ای می شوند، این امتیازی است که توسط خود فیلمساز کسب شده نه اینکه مدیر خواسته باشد امتیاز خاصی به او بدهد. مهمترین وظیفه ما این است که راه را برای فیلمساز هموار کنیم تا با سهولت بیشتری حرکت کند و ادامه دهد.
مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی چطور؟ آیا حمایت خاصی از سوی این مرکز از برگزیدگان این جشنواره صورت می گیرد؟ با توافقی که با دوستان مرکز محافل و جشنواره ها داشتیم قرار شد مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از برگزیدگان جشنواره به صورت جایزه حمایتی، تولید یا تولیدات بعدی حمایت کند علاوه بر آن متقاضایان تولید اثر نیز می توانند طرح یا فیلمنامه خود را جهت تولید و شرکت در این دوره از جشنواره به مرکز گسترش تحویل دهند. قطعا این تمایل برای مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی هم وجود دارد که در جشنواره فیلم 100 تعدادی فیلم داشته باشد.
فیلم کوتاه دارای اصالت هنری و حرفه ای است در صحبت هایتان گفتید که زمینه ورود به سینمای بلند؛ حرفه ای شدن در زمینه ساخت فیلم کوتاه است، آیا فیلمسازی بلند افتخاری مضاعف و نوعی مزیت نسبت به یک اثر کوتاه دارد؟ یک واقعیت غیرقابل انکار است که سینما روی پرده هویت اصلی خود را نمایان می کند و جذابیت اصلی اش را نشان می دهد و هنرمند هم حق دارد آن زبان را انتخاب کند. اما من باز به ادبیات در این زمینه رجوع می کنم، یکی از بزرگترین و شناخته شده ترین شاعران ما در دنیا خیام است که غزل و قصیده از او نمی بینید و هرچه هست رباعی است. این طور نتیجه می گیرم که قالب ها مهم نیستند و توانایی ما مهم است. اینکه یک فیلمساز بخواهد از فیلم کوتاه به عنوان یک پله برای رسیدن به دنیای فیلم بلند استفاده کند کاملا مجاز است، اشکال ندارد و بهترین مسیر است. ساخت فیلم بلند مسیرهای مختلفی دارد؛ مثل دستیاری کارگردانی در فیلم بلند، تولید تله فیلم و فیلم کوتاه . موفق ترین فیلمسازهای ما فیلمسازهایی بوده اند که از فیلم کوتاه شروع کرده اند. اما یک نکته هم در اینجا وجود دارد؛ فیلم کوتاه فارغ از اینکه می تواند یک مقدمه خیلی درست و پله ای محکم برای رسیدن به فیلم بلند باشد در ذات خود دارای اصالت هنری و حرفه ای است. فیلم کوتاه یک مسیر نیست در عین حال که یک مسیر می تواند باشد! فیلم کوتاه خودش یک هدف است. اینکه ما فیلم کوتاه را یک مسیر ببینیم برای رسیدن به فیلم بلند این غلط است. چون خودش قالبی است که به تمامی می تواند همه خواسته های هنری فیلمساز را اجابت کند. اما می تواند همین هدف و قالبی که اصالت هنری دارد و به ماهوی واجد ارزش است، مسیر رسیدن به سینمای بلند هم باشد که خیلی هم خوب است و به نظر من نه تنها ایرادی ندارد بلکه اتفاقا بهترین مسیر است. اگر قله برای یک فیلمساز جوان ساخت فیلم بلند باشد بهترین مسیر همین است؛ چرا این را می گویم؟ چون در فیلم بلند 90 دقیقه ای قصه های فرعی و اصلی چیده می شود ؛ شخصیت پردازی، قصه پردازی صورت می گیرد، نقاط عطف، تعلیق و ... در جای خود قرار می گیرد تا زمانیکه می رسید به اینکه یک داستان را کامل تعریف کنید، این می تواند به صورت یک قصه کلاسیک، آوانگارد، ضد پلات و ... باشد. در فیلم کوتاه هم همین اتفاقات می افتد اما یک قاب کوچکتر دارد، فیلم خیلی خیلی کوتاه قاب خیلی خیلی کوچکتر دارد، یعنی باید همه این تجربه ها را در فیلم کوتاه بیاموزی، عملی و اجرایی کنید. بنابراین مسیر درستی است.
آیا این مسیر برگشت پذیر هم هست؟ بله، بسیاری از کارگردانان بزرگ دنیا تجربه های کوتاه را وقتی انجام دادند که سالها بوده فیلم بلند می ساختند. در سینمای کشورمان فیلمسازان بزرگی داریم که همزمان فیلم بلند و کوتاه کار کرده اند. فیلمسازان موفقی که در حوزه فیلم کوتاه بیشترین فعالیت را داشته در حالی که فیلم بلندشان در دنیا دارد جایزه می گیرد.
ارزش گذاری برای فیلم کوتاه زمینه های ایجاد انگیزه برای فیلمسازان جهت حضور در جشنواره را در چه سطحی ارزیابی می کنید؟ شرایط زیادی را باید مهیا کنیم که فیلمساز نسبت به تولید فیلم 100 ثانیه انگیزه پیدا کند. یکی از آنها کارهای تبلیغی است که در گذشته به درستی انجام شده و ما هم باید تلاش کنیم تا مسیر را به درستی ادامه دهیم. معرفی درست این قالب برای فیلمساز و اینکه بگوییم این یک زبان نو است نیز از وظایف دیگر ماست. از شناساندن و معرفی درست این قالب (که در جهان سینما که جهان شو و نمایش و تبلیغ است می تواند بسیار دیده شود ) هم نباید غافل شد. دوم اینکه بتوانیم ارزش گذاری کنیم که بخشی از این ارزش گذاری مادی است. جوایز مناسب، فراهم کردن امکان تولید برای فیلمساز به نوعی ارزش گذاری است. این امر البته نیاز به یک دبیرخانه دائمی دارد و یک مجموعه حمایتی که در تولید فیلم 100 ثانیه سرمایه گذاری کند. به عنوان نمونه نهاد فرهنگی مثل حوزه هنری اعلام کند قصد ساخت 50 فیلم 100 ثانیه ای دارد ؛ ایده ها و طرح هایتان را بیاورید؛ اینگونه است که فیلمساز جذب شده و وقتی جذب می شوند و وارد این فضا می شوند لذت و تاثیرش را مستقیم می گیرند.
طراوتی که فیلم های 100 ثانیه ای به تلویزیون می بخشند آیا راهکارهایی برای افزودن مخاطبین این قبیل آثار را در برنامه های خود پیش بینی کرده اید؟ ما می دانیم مهمترین خانه برای فیلم های خیلی کوتاه، جدا از آینده شهری ، تلویزیون است. تلویزیون حضور مسلمی در زندگی همه در هر جای دنیا دارد و جزو جدایی ناپذیر زندگی همه مردم دنیا شده است حتی در دورافتاده ترین روستاها. به عنوان کسی که خاستگاه فرهنگی هنری ام تلویزیون بوده است در رسانه تلویزیون نکاتی می بینم که برای پخش این نوع فیلم مناسبش می کند مثل کنداکتور. قالب 100 ثانیه قالبی است که مزاحم تلویزیون نیست یعنی در لابه لای برنامه ها می تواند بیاید بدون اینکه مزاحمتی ایجاد کند. این مزیت بسیار خوبی است شما هر فیلمی به تلویزیون بدهید باید برایش کنداکتور بچیند و فضا ببندد و برنامه ریزی کند در حالی که در فیلم 100 ثانیه اصلا لازم نیست چنین کاری کند. فیلم 100 ثانیه می تواند در دست در لابلای برنامه ها استفاده شود و رنگ و رو به تلویزیون بدهند ضمن اینکه مخاطبان خود را به مرور بیشتر خواهد کرد. یکی از شبکه هایی که خیلی عاقلانه و آگاهانه این کار را کرد شبکه ifilm بود؛ آقای دکتر حاتمی به عنوان کسی که این فهم رسانه ای را داشت خیلی درست این مسیر را رفت و به اعتقاد همه کسانی که در این فاصله ifilm را می دیدند این شبکه یک سال گذشته با پخش فیلم های 100 ثانیه طراوت و تازگی خاصی داشت. با ساخت فیلم های 100 ثانیه ای می توان به تغییر ذائقه سینمایی افراد امیدوار بود معتقدید با این کار یعنی وارد شدن فیلم های 100 ثانیه ای به جدول پخش برنامه های سیما، به نوعی ذائقه سازی اتفاق می افتد؟ بله. پیشنهادم به مدیران تلویزیون این است که از این امکان به صورت جدی استفاده کنند. کوتاهی ما هم هست، اگر ما مدیران فرهنگی به هم بیشتر نزدیک شویم حتما از ظرفیت های این قالب (بدون مزاحمتی برای کنداکتورها) می توانیم به بهترین نحو در رسانه ملی استفاده کنیم. این مزیتی بی نظیر است که هیچ قالب دیگری ندارد. برای یکی از مهمترین اجزای زندگی امروز ما این قاب انتخاب مناسبی است و جای خود را به راحتی پیدا خواهد کرد.
به پخش فیلم های 100 ثانیه از تلویزیون بسیار خوشبینم آیا رایزنی و صحبت هایی هم در این زمینه شده است؟ زمانی که در دی ماه 91 فراخوان را منتشر کردیم قرارهایی با دوستان گذاشتیم؛ با شبکه چهار، پنج ، یک و آی فیلم که از مشارکت کنندگان جشنواره هم هستند صحبت هایی شده و موافقت ضمنی آنها برای همکاری مشترک و پخش مجموعه ای از آثار منتخب جشنواره را هم گرفته ایم و هیچ مانعی در این زمینه وجود ندارد به هر حال به پخش فیلم های 100 ثانیه از تلویزیون بسیار خوشبینم.
قبلا هم آیتم هایی ساخته می شد با پیام های مختلف اجتماعی و ... که با اقبال عمومی خوبی هم مواجه بود، آیا از این امکان می توان در پیش پرده سینماها استفاده کرد؟ پخش این فیلم ها برای پیش پرده سینماها را باید جدی بگیریم. حداقل برای سینماهای گروه حوزه هنری امکان پخش این فیلم ها را فراهم آوریم. حتی می تواند یک دستورالعمل شود که قبل از نمایش هر فیلم در هر سالن از مجموعه حوزه هنری یک فیلم 100 ثانیه پخش شود. ما داریم از سینمای اخلاق حرف می زنیم چرا مخاطب ما یک پیام اخلاقی را قبل از نمایش فیلم نبیند. الان این امکان را داریم که در سینماهای خودمان این موضوع را قاطعانه دنبال کنیم. حتی می توان مناسب خوانی هم کنیم که کدام فیلم 100 ثانیه با محتوای فیلم همگونی بیشتری دارد.
علاوه بر رسانه ملی و پیش پخش سینماها از چه مجراهای دیگری می توان به این نوع فیلم دست یافت؟ مساله دیگر پخش تصاویر شهری است . در این نوع فیلم ها که مناسب پخش از نمایشگرهای شهری هستند نیاز به صدا و افکت نداریم و خود تصویر باید گویا باشد. با این حساب چقدر مضامین دینی و اخلاقی با این کارکرد در شهر ما می توانند دیده شوند که استفاده نمی کنیم . این میزان تلویزیون های شهری که کم هم نیست 5 سال دیگر چند برابر می شود با چه متریالی و مظروفی می خواهیم این ظرف ها را پر کنیم. این یک فرصت است که به این میزان جوان خلاق و مشتاق انگیزه بدهیم. اینها می توانند فردا تلویزیون ها شهری را تامین کنند و پیام آور اخلاق در فضای شهر ما باشند. نباید به این قالب نو و کارآمدبی توجه باشیم. من واقعا خوشبینم و سر سوزن احساس یاس نداریم چون مسیر به نظرم مسیر درستی بوده و اعتقادم این است که بیشترین توجه را مدیران باید داشته باشند که این فرصت از دست نرود.
و صحبت پایانی... در اینجا می خواهم از فرصت استفاده کرده و تمجید و تکریم کنم از کسانی که این راه را آغاز کرده اند، آقایان ربانی، نظری، بهادری و مجموعه دوستان حوزه هنری که عَلَم سینمای اخلاق را در این قالب که قالب نویی است، برداشته اند. ما می گوییم جهان تیز و تند که ممکن است در این وانفسای سرعت به اخلاق بی توجهی شود این جشنواره با نماد اخلاق جلو آمده و در این شکل و شمایل تابلویی که سر در آن زده سینمای اخلاق است. چه زحمت شایسته ای کشیده اند و طی 8 دوره این جشنواره را به یک جشنواره معتبر تبدیل کرده اند. همه کسانی که در آن شرکت داشته اند انسان های خوش ذوقی بوده اند و همه اینها جای قدردانی دارد. جشنوار فیلم 100 میراث محترمی برای حوزه هنری به جای گذاشته که قابل افتخار است. *** گفتگو از مینا صمدی
سرودن تک بیت در سینما آسان نیست بنابراین فرم هم در اینجا به اندازه محتوا ارزش می یابد! بسیار مهم است! شاید خیلی ها از سر بی اطلاعی و عدم آگاهی فکر کنند که 100 ثانیه است و فرم اجرا مهم نیست ولی به نظر من خیلی مهم است. شما می توانید در کوتاه ترین زمان همه حرف یک فیلم 100 دقیقه ای را در حوزه های مختلف آن بگویید و مخاطب بتواند آن را درک کند. اگر این اتفاق در یک حوزه عاطفی می افتد بیننده اثر با تو هم حس شود و همذات پنداری کند. اگر در حوزه آموزشی است موضوع را از تو بیاموزد و پیام تو را بگیرد و به عنوان یک آموزه درک کند. اگر در حوزه اخلاقی است پیام تو آنقدر درست عرضه شود که تاثیر اخلاقی خود را بگذارد که به نظرم خیلی دشوار است. ما همیشه در فیلم کوتاه می گوییم که در قیاس ادبی مثل رباعی یا دوبیتی است. در رباعی همیشه شاعر همه حرفش را در مصراع چهارم می زند. سه مصراع را می چیند و خواننده را آماده می کند و در مصراع آخر حرفش را می زند. در حقیقت فیلم 100 ثانیه تک بیت سینماست. در ادبیات هم انگار شاعر همه حرف هایش را در تک بیت می خواهد بزند؛ دیگر حرفی نمی ماند؛ همه حرفش را در یک بیت زده است. فیلم 100 ثانیه از این جنس است و با دیدن فیلم 100 ثانیه مثل اینکه تک بیتی زیبا شنیدی جانت سیراب می شود؛ اغنا می شوی. همه حرف را گرفته ای و این خیلی کار را سخت می کند هم در فرم ، هم در بیان و هم محتوا که باید محتوای سنجیده ای را پیدا کرده ، فرم مناسبش را بیابید و اجرا کنید.
تصویر 30 سال دیگر شهر؛ دیوارهایی پر از فیلم! حوزه کارکردی و مخاطب جشنواره اساسا گروه خاصی را شامل می شود؟ مخاطب جشنواره 100 همه مردم هستند، همه صنوف و گروه ها می توانند باشند چون ما در واقع برای فیلم 100ثانیه تعریف زمان داریم که می تواند در حوزه مخاطب بزرگسال، کودک ، نوجوان و خاص باشد. به نظر من مخاطب جشنواره در دسته بندی موضوعی ، مخاطب عام است. اما اگر سوال در مورد مخاطب؛ حوزه کارکردی جشنواره باشد، نتیجه می گیرم اگر چشمان مان را ببندیم و خیال کنیم که چه تصوری از 30 سال دیگر داریم، شهری است پر از نمایشگرهای بزرگ به جای بیلبوردها که هم تبلیغ می کنند؛ هم همه چیز سرعت دارد، هم امکان پخش فیلم ها با موضوعات مختلف کوتاه وجود دارد. من فکر می کنم در 30 سال آینده خیلی از فضاهای تربیتی ما در حوزه های اجتماعی، آموزشی، در حوزه راهنمایی و رانندگی و نه فقط تبلیغات تجاری از تلویزیون های بزرگ شهری پخش می شوند؛ یعنی ما داریم از یک ابزاری صحبت می کنیم که متعلق به آینده است و امروز باید به آن توجه کنیم.
آیا سنخیت برای قالب و مضمون فیلم لازم است؟ فیلم 100 ثانیه هر موضوعی می تواند داشته باشد؛ اما برخی از این موضوعات دامنه فراگیری وسیع تری داشته و بنابراین ارتباط با این دسته از مضامین برای مخاطب سهل تر است، مثل موضوعات عاطفی، اما در برخی موضوعات عملا زمان 100 ثانیه دست سازنده فیلم را برای انتقال موضوع می بندد ؛ چقدر با این مساله موافقید که فیلم 100 ثانیه قالب مناسبی برای هر مضمونی نیست؟ به هر حال پرداختن به برخی مضامین در تایم های کم دشوار ترند و اقتضائات شان فرق می کند، باز به ادبیات رجوع می کنم چون خودم از آن خاستگاه آمدم، شما می خواهید یک حرف عاشقانه بزنید، خوب قالب حرف عاشقانه غزل است، در غزل خیلی راحت تر می شود عاشقانه سرود تا در قصیده یا می خواهید در تکریم و تمجید و نکوداشت کسی مدیحه ای بگویید در غزل نمی شود یا خیلی دشوار است اما در عوض اقتضایش قالب قصیده است. این را قبول دارم که قوالب و مضامین باید با هم سنخیت داشته باشند و فیلم 100 ثانیه هم از این قاعده مستثنی نیست. ممکن است مضامینی با این قالب خیلی همسو نباشند، ولی نشدنی نیست، مثلا یکی از مضامینی که در فیلم 100 ثانیه پرداختن به آن ممکن است دشوار باشد انتقال حس باشد؛ ولی نه! آن را هم قبول ندارم! معتقدم این قالب توان رسیدن به همه مضامین را در دل خود دارد اما کمی سخت و سخت تر وجود دارد. کمااینکه در آن تک بیت شاعر می تواند عاشقانه بگوید می تواند حماسی بگوید یا تربیتی.
با فرزندان عصر سرعت و ایجاز از جنس خودشان رفتار کنیم! در این محدودیت ها فکر می کنم هنر بیشتر خودش را نشان می دهد اگر دستمان باز باشد مثلا 90 دقیقه زمان داشته باشیم برای انتقال ایده های ذهنی در مقایسه با 100 ثانیه زمان .... فکر می کنم این استعداد به تمامی در فیلم 100 ثانیه وجود دارد و بستر خوبی برای بروز و ظهور هنر است. اگر فیلم 100 ثانیه را توصیف کنم فکر می کنم قالب جهان نو و فرم جهان شتابان بهترین استعاره باشد. به نوعی فرم سینمایی دنیای شتابان فیلم های خیلی خیلی کوتاه هستند. اینها فرزند جهان شتابناکند و ما نمی توانیم از آنها غافل باشیم و کنار بگذاریم. تامل به جای خودش؛ در جهان پرسرعت هم باید تانی داشت و صبر کرد؛ آنها به جای خودش! اما باید به اقتضائات این عصر پرسرعت هم توجه کرد و همسو و از جنس خودش با آن رفتار کرد و حرف زد. همچنین از جنس خودش از او شنید. فیلم 2 دقیقه ای، 60 ثانیه ای و ... که در نقاط مختلف دنیا به وجود آمده اند و ما عنوان 100 را انتخاب کرده ایم که به نظرم اسم خوب و سنجیده شده ای است. به هر حال کار خوب سخت است، کسی که می خواهد کار خوب عرضه کند باید سختی بکشد، اثر هنری یک گنج است که باید برای آن رنج کشید تا اتفاقی که انتظار دارید بیفتد. یک مستند داستانی با یک فیلم 100 ثانیه تبلیغی که می خواهد یک شامپو را تبلیغ کند در وجه هنری شان فرقی ندارد. اگر می خواهد آن تبلیغ به یک اثر هنری تبدیل شود فارغ از اینکه کار تبلیغی می کند یا نه باید هنرمند عرق ریزی روح! داشته باشد تا به آن نقطه مطلوب برسد.
حمایت هایی برای فیلمسازان فیلم 100 ثانیه ای برای آثار برتر چه اتفاقی می افتد؟ اتفاقات زیادی در حوزه های مختلف می تواند بیفتد. یکی این که این بچه ها جدای از جوایزی که می گیرند از سوی سازمان سینمایی سوره توجه ویژه ای به آنها می شود و می توانند در مسیر تولید خود در ژانر مورد علاقه شان به فعالیت ادامه دهند. همچنین این حمایت ها در دفاتر حوزه در شهرستان ها هم انجام می شود و دفتر محافل و جشنواره ها یا سازمان سینمایی سوره این آثار را رصد می کند. البته این حمایت حمایتِ مداوم است و به هیچ عنوان نسبت به آنها غفلت نمی شود. حمایت اقتصادی چطور؟ ببینید من یک نکته ای بگویم؛ یک حمایت اقتصادی وجود دارد به نام جایزه که خیلی هم مهم است. این جایزه2 وجه دارد یک وجه حمایتی و یک وجه ارج و قرب گذاشتن بر کار فیلمساز. به هر حال هزینه های تولید فیلم 100 ثانیه ای هم ممکن است چندان زیاد نباشد و بخشی از جایزه برای فیلمساز باقی بماند. اینها خیلی مهم نیست، به نظرم برای فیلمساز مهم این است که درست دیده شود، مدیر فرهنگی او را فراموش نکند، وقتی به این قله رسید که بگوید تا اینجا می توانم اوج بگیرم، بال و پرش را قیچی نکنیم و کمک کنیم که بیشتر هم اوج بگیرد، این مهمترین کار است. به نظرم همه این هدایا خوب است اما وظایف حداقلی ماست. وظیفه اصلی ما این است که حمایتش کنیم، بودجه لازم را در اختیارش بگذاریم، برای تولید پشتیبان ایده هایش باشیم و این به نظرم مهمترین بخش مساله است. کار ما به عنوان مدیر فرهنگی اتفاقا از اینجا شروع می شود، من خودم در این سال ها بسیاری از این فیلم های 100 ثانیه ای را دیده ام ، خیلی از این بچه ها امروز ارتباط خوبی با مراکز مختلف سینمایی دارند.
یعنی پشت درهای بسته برای دریافت مجوز نمی ماند و امتیاز خاصی نسبت به سایر فیلمسازها دارند؟ حتما امتیاز ویژه ای دارند چون صاحب جایگاه ویژه ای می شوند، این امتیازی است که توسط خود فیلمساز کسب شده نه اینکه مدیر خواسته باشد امتیاز خاصی به او بدهد. مهمترین وظیفه ما این است که راه را برای فیلمساز هموار کنیم تا با سهولت بیشتری حرکت کند و ادامه دهد.
مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی چطور؟ آیا حمایت خاصی از سوی این مرکز از برگزیدگان این جشنواره صورت می گیرد؟ با توافقی که با دوستان مرکز محافل و جشنواره ها داشتیم قرار شد مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از برگزیدگان جشنواره به صورت جایزه حمایتی، تولید یا تولیدات بعدی حمایت کند علاوه بر آن متقاضایان تولید اثر نیز می توانند طرح یا فیلمنامه خود را جهت تولید و شرکت در این دوره از جشنواره به مرکز گسترش تحویل دهند. قطعا این تمایل برای مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی هم وجود دارد که در جشنواره فیلم 100 تعدادی فیلم داشته باشد.
فیلم کوتاه دارای اصالت هنری و حرفه ای است در صحبت هایتان گفتید که زمینه ورود به سینمای بلند؛ حرفه ای شدن در زمینه ساخت فیلم کوتاه است، آیا فیلمسازی بلند افتخاری مضاعف و نوعی مزیت نسبت به یک اثر کوتاه دارد؟ یک واقعیت غیرقابل انکار است که سینما روی پرده هویت اصلی خود را نمایان می کند و جذابیت اصلی اش را نشان می دهد و هنرمند هم حق دارد آن زبان را انتخاب کند. اما من باز به ادبیات در این زمینه رجوع می کنم، یکی از بزرگترین و شناخته شده ترین شاعران ما در دنیا خیام است که غزل و قصیده از او نمی بینید و هرچه هست رباعی است. این طور نتیجه می گیرم که قالب ها مهم نیستند و توانایی ما مهم است. اینکه یک فیلمساز بخواهد از فیلم کوتاه به عنوان یک پله برای رسیدن به دنیای فیلم بلند استفاده کند کاملا مجاز است، اشکال ندارد و بهترین مسیر است. ساخت فیلم بلند مسیرهای مختلفی دارد؛ مثل دستیاری کارگردانی در فیلم بلند، تولید تله فیلم و فیلم کوتاه . موفق ترین فیلمسازهای ما فیلمسازهایی بوده اند که از فیلم کوتاه شروع کرده اند. اما یک نکته هم در اینجا وجود دارد؛ فیلم کوتاه فارغ از اینکه می تواند یک مقدمه خیلی درست و پله ای محکم برای رسیدن به فیلم بلند باشد در ذات خود دارای اصالت هنری و حرفه ای است. فیلم کوتاه یک مسیر نیست در عین حال که یک مسیر می تواند باشد! فیلم کوتاه خودش یک هدف است. اینکه ما فیلم کوتاه را یک مسیر ببینیم برای رسیدن به فیلم بلند این غلط است. چون خودش قالبی است که به تمامی می تواند همه خواسته های هنری فیلمساز را اجابت کند. اما می تواند همین هدف و قالبی که اصالت هنری دارد و به ماهوی واجد ارزش است، مسیر رسیدن به سینمای بلند هم باشد که خیلی هم خوب است و به نظر من نه تنها ایرادی ندارد بلکه اتفاقا بهترین مسیر است. اگر قله برای یک فیلمساز جوان ساخت فیلم بلند باشد بهترین مسیر همین است؛ چرا این را می گویم؟ چون در فیلم بلند 90 دقیقه ای قصه های فرعی و اصلی چیده می شود ؛ شخصیت پردازی، قصه پردازی صورت می گیرد، نقاط عطف، تعلیق و ... در جای خود قرار می گیرد تا زمانیکه می رسید به اینکه یک داستان را کامل تعریف کنید، این می تواند به صورت یک قصه کلاسیک، آوانگارد، ضد پلات و ... باشد. در فیلم کوتاه هم همین اتفاقات می افتد اما یک قاب کوچکتر دارد، فیلم خیلی خیلی کوتاه قاب خیلی خیلی کوچکتر دارد، یعنی باید همه این تجربه ها را در فیلم کوتاه بیاموزی، عملی و اجرایی کنید. بنابراین مسیر درستی است.
آیا این مسیر برگشت پذیر هم هست؟ بله، بسیاری از کارگردانان بزرگ دنیا تجربه های کوتاه را وقتی انجام دادند که سالها بوده فیلم بلند می ساختند. در سینمای کشورمان فیلمسازان بزرگی داریم که همزمان فیلم بلند و کوتاه کار کرده اند. فیلمسازان موفقی که در حوزه فیلم کوتاه بیشترین فعالیت را داشته در حالی که فیلم بلندشان در دنیا دارد جایزه می گیرد.
ارزش گذاری برای فیلم کوتاه زمینه های ایجاد انگیزه برای فیلمسازان جهت حضور در جشنواره را در چه سطحی ارزیابی می کنید؟ شرایط زیادی را باید مهیا کنیم که فیلمساز نسبت به تولید فیلم 100 ثانیه انگیزه پیدا کند. یکی از آنها کارهای تبلیغی است که در گذشته به درستی انجام شده و ما هم باید تلاش کنیم تا مسیر را به درستی ادامه دهیم. معرفی درست این قالب برای فیلمساز و اینکه بگوییم این یک زبان نو است نیز از وظایف دیگر ماست. از شناساندن و معرفی درست این قالب (که در جهان سینما که جهان شو و نمایش و تبلیغ است می تواند بسیار دیده شود ) هم نباید غافل شد. دوم اینکه بتوانیم ارزش گذاری کنیم که بخشی از این ارزش گذاری مادی است. جوایز مناسب، فراهم کردن امکان تولید برای فیلمساز به نوعی ارزش گذاری است. این امر البته نیاز به یک دبیرخانه دائمی دارد و یک مجموعه حمایتی که در تولید فیلم 100 ثانیه سرمایه گذاری کند. به عنوان نمونه نهاد فرهنگی مثل حوزه هنری اعلام کند قصد ساخت 50 فیلم 100 ثانیه ای دارد ؛ ایده ها و طرح هایتان را بیاورید؛ اینگونه است که فیلمساز جذب شده و وقتی جذب می شوند و وارد این فضا می شوند لذت و تاثیرش را مستقیم می گیرند.
طراوتی که فیلم های 100 ثانیه ای به تلویزیون می بخشند آیا راهکارهایی برای افزودن مخاطبین این قبیل آثار را در برنامه های خود پیش بینی کرده اید؟ ما می دانیم مهمترین خانه برای فیلم های خیلی کوتاه، جدا از آینده شهری ، تلویزیون است. تلویزیون حضور مسلمی در زندگی همه در هر جای دنیا دارد و جزو جدایی ناپذیر زندگی همه مردم دنیا شده است حتی در دورافتاده ترین روستاها. به عنوان کسی که خاستگاه فرهنگی هنری ام تلویزیون بوده است در رسانه تلویزیون نکاتی می بینم که برای پخش این نوع فیلم مناسبش می کند مثل کنداکتور. قالب 100 ثانیه قالبی است که مزاحم تلویزیون نیست یعنی در لابه لای برنامه ها می تواند بیاید بدون اینکه مزاحمتی ایجاد کند. این مزیت بسیار خوبی است شما هر فیلمی به تلویزیون بدهید باید برایش کنداکتور بچیند و فضا ببندد و برنامه ریزی کند در حالی که در فیلم 100 ثانیه اصلا لازم نیست چنین کاری کند. فیلم 100 ثانیه می تواند در دست در لابلای برنامه ها استفاده شود و رنگ و رو به تلویزیون بدهند ضمن اینکه مخاطبان خود را به مرور بیشتر خواهد کرد. یکی از شبکه هایی که خیلی عاقلانه و آگاهانه این کار را کرد شبکه ifilm بود؛ آقای دکتر حاتمی به عنوان کسی که این فهم رسانه ای را داشت خیلی درست این مسیر را رفت و به اعتقاد همه کسانی که در این فاصله ifilm را می دیدند این شبکه یک سال گذشته با پخش فیلم های 100 ثانیه طراوت و تازگی خاصی داشت. با ساخت فیلم های 100 ثانیه ای می توان به تغییر ذائقه سینمایی افراد امیدوار بود معتقدید با این کار یعنی وارد شدن فیلم های 100 ثانیه ای به جدول پخش برنامه های سیما، به نوعی ذائقه سازی اتفاق می افتد؟ بله. پیشنهادم به مدیران تلویزیون این است که از این امکان به صورت جدی استفاده کنند. کوتاهی ما هم هست، اگر ما مدیران فرهنگی به هم بیشتر نزدیک شویم حتما از ظرفیت های این قالب (بدون مزاحمتی برای کنداکتورها) می توانیم به بهترین نحو در رسانه ملی استفاده کنیم. این مزیتی بی نظیر است که هیچ قالب دیگری ندارد. برای یکی از مهمترین اجزای زندگی امروز ما این قاب انتخاب مناسبی است و جای خود را به راحتی پیدا خواهد کرد.
به پخش فیلم های 100 ثانیه از تلویزیون بسیار خوشبینم آیا رایزنی و صحبت هایی هم در این زمینه شده است؟ زمانی که در دی ماه 91 فراخوان را منتشر کردیم قرارهایی با دوستان گذاشتیم؛ با شبکه چهار، پنج ، یک و آی فیلم که از مشارکت کنندگان جشنواره هم هستند صحبت هایی شده و موافقت ضمنی آنها برای همکاری مشترک و پخش مجموعه ای از آثار منتخب جشنواره را هم گرفته ایم و هیچ مانعی در این زمینه وجود ندارد به هر حال به پخش فیلم های 100 ثانیه از تلویزیون بسیار خوشبینم.
قبلا هم آیتم هایی ساخته می شد با پیام های مختلف اجتماعی و ... که با اقبال عمومی خوبی هم مواجه بود، آیا از این امکان می توان در پیش پرده سینماها استفاده کرد؟ پخش این فیلم ها برای پیش پرده سینماها را باید جدی بگیریم. حداقل برای سینماهای گروه حوزه هنری امکان پخش این فیلم ها را فراهم آوریم. حتی می تواند یک دستورالعمل شود که قبل از نمایش هر فیلم در هر سالن از مجموعه حوزه هنری یک فیلم 100 ثانیه پخش شود. ما داریم از سینمای اخلاق حرف می زنیم چرا مخاطب ما یک پیام اخلاقی را قبل از نمایش فیلم نبیند. الان این امکان را داریم که در سینماهای خودمان این موضوع را قاطعانه دنبال کنیم. حتی می توان مناسب خوانی هم کنیم که کدام فیلم 100 ثانیه با محتوای فیلم همگونی بیشتری دارد.
علاوه بر رسانه ملی و پیش پخش سینماها از چه مجراهای دیگری می توان به این نوع فیلم دست یافت؟ مساله دیگر پخش تصاویر شهری است . در این نوع فیلم ها که مناسب پخش از نمایشگرهای شهری هستند نیاز به صدا و افکت نداریم و خود تصویر باید گویا باشد. با این حساب چقدر مضامین دینی و اخلاقی با این کارکرد در شهر ما می توانند دیده شوند که استفاده نمی کنیم . این میزان تلویزیون های شهری که کم هم نیست 5 سال دیگر چند برابر می شود با چه متریالی و مظروفی می خواهیم این ظرف ها را پر کنیم. این یک فرصت است که به این میزان جوان خلاق و مشتاق انگیزه بدهیم. اینها می توانند فردا تلویزیون ها شهری را تامین کنند و پیام آور اخلاق در فضای شهر ما باشند. نباید به این قالب نو و کارآمدبی توجه باشیم. من واقعا خوشبینم و سر سوزن احساس یاس نداریم چون مسیر به نظرم مسیر درستی بوده و اعتقادم این است که بیشترین توجه را مدیران باید داشته باشند که این فرصت از دست نرود.
و صحبت پایانی... در اینجا می خواهم از فرصت استفاده کرده و تمجید و تکریم کنم از کسانی که این راه را آغاز کرده اند، آقایان ربانی، نظری، بهادری و مجموعه دوستان حوزه هنری که عَلَم سینمای اخلاق را در این قالب که قالب نویی است، برداشته اند. ما می گوییم جهان تیز و تند که ممکن است در این وانفسای سرعت به اخلاق بی توجهی شود این جشنواره با نماد اخلاق جلو آمده و در این شکل و شمایل تابلویی که سر در آن زده سینمای اخلاق است. چه زحمت شایسته ای کشیده اند و طی 8 دوره این جشنواره را به یک جشنواره معتبر تبدیل کرده اند. همه کسانی که در آن شرکت داشته اند انسان های خوش ذوقی بوده اند و همه اینها جای قدردانی دارد. جشنوار فیلم 100 میراث محترمی برای حوزه هنری به جای گذاشته که قابل افتخار است. *** گفتگو از مینا صمدی
اشتراک‌گذاری:لینک کوتاه: https://zanjan.hozehonari.ir/s/G4LNEBX
نظرات
در حال بارگذاری…
منبع: zanjan.hozehonari.ir