زنجان
← همه اخبار
تجلیات هنر در قرآن
۲۰ مرداد ۱۳۹۲کد خبر: 32097۱
خداوند برای ارضای قدرت تخیل انسان ها داستان های اعجاب انگیز و خیال گونه اما واقعی معجزات را نقل می کند. آیا تخیل انسان بالاتر این خواهد رفت که از دل کوه سنگی شتری بیرون بیاید؟
اعجاز لفظی در قرآن
عبدالقاهر جرجانی در باب عجز عرب در معارضه با قرآن می گوید: جلوه هایی که آن را در نظم قرآن یافتند و ویژگی های خاصی که در سیاق قرآن با آن مواجه شدند و زیبایی هایی که در اوایل و اواخر آیات می دیدند، مواضع الفاظ، ضرب المثل ها، شیوه بیان خبرها و نوع پند دادن، تنبیه و اعلام، انذار و تبشیر و استدلال های رصین و براهین مستحکم و علاوه بر اینها گویش زیبای قرآن، عرب را از آوردن چیزی مثل آن عاجز کرد.
سجع آیات سجع در قرآن کریم به اندازه ای زیاد است که در دایره عد و حصر نمی گنجد و در اینجا مراد از سجع آیات سجعی است که آیات بدان ختم می شوند. این صنعت بدیع یکی از زیباترین آرایه های لفضی است که موسیقی کلام را بطور چشمگیری افزایش می دهد و بر لذت شنیدن کلام می افزاید. آهنگ قرآن و مو سیقی موجود در الفاظ آن این هنر را دارد که به آنچه قرائت شده جان می دهد و آن را در نظر انسان برجسته تر می کند و کلمه به کلمه در روح می نشاند. اکثر سجعی که در آیات بدان ختم می شوند، نون ومیم مسبوق به حرف مد هستند ، البته گاهی نپز غیر از این دو حرف حروف دیگری هستند اما در هر حال اکثرا مسبوق به حرف مد می باشند، کاه نیز الف مقصوره سجع آخر آیات قرار می گیرد. مانند (( هدی للمتقین ))، (( اولئک هم المفلحون ))وبرای مثال دوم مانند: ( ان الله علی کل شییءقدیر ) و برای مثال سوم ( والضحی، والیل اذا سجی ). حرف مد در آخر آیات باعث وسعت میدان برای قاری ایجاد می کند تا با ایجاد نغمه های دل انگیز بر زیبایی قرائت می افزاید.
تصویر در قرآن وقتی سخنی از تصویر در قرآن به میان می آید منظور این نیست که برخی عبارات در قرآن فاقد تصویر هستند، چون هر عبارتی خواه نثر باشد یا نظم یا کلام گفتاری باشد باید در ذهن تصوِیری را ترسیم کند تا معنای آن قابل فهم باشد. اما همین تصویر خود بر 2 قسم است: 1- تصاویر معنوی: همان تصاویری که فقط ذهن می تواند آنها را رسم کند و مصداقی برای آنها در عالم خارج وجود ندارد. 2- تصاویر حسی: تصاویر ی که مصداق آنها در عالم خارج وجود دارد. منظور ما در اینجا تصاویر حسی است که به اشکال مختلف در قرآن متجلی شده اند: مثلا در سوره واقعه در اوایل سوره چون بحث از محسوسات است مانند: تخت های به گوهر آراسته و... تصاویر قرآن بسیار زنده و پر از نکات معنایی است مانند جایی که قرآن برای نشان دادن شدت عصبانیت جاهلان از دختر دار شدن می گوید چهره ی آنان از فرط عصبانیت سیاه می شد. تشبیهات قرآن نیز مانند تشبیهات شاعران بسیار غنی است مثل (( کامثال الولومکنون )) که حوریان بهشتی را به مروارید های درشت تشبیه کرده است.
قصه در قرآن قصه در قرآن وسیله و ابزاری است برای نیل به بیان حقایق دینی و اصلاح اوضاع بشر است به همین دلیل داستانهای آمده در قرآن در راستای هدف سوره قرار دارد. از دیگر ویژگی های قصه های قرآن این است که همه ی آنان واقعی و تاریخی بوده اند، بر خلاف اکثر داستان ها که بر پایه خیالات است. سید قطب الدین رحمت الله علیه چند غرض از اغراض قصه در قرآن را اینگونه بیان می کند: 1- اثبات وحی و رسا لت: پیامبر ( ص ) در مجلس یهودیان و مسیحیان داستان پیامبران قبل از خود را تعریف می کردند که خود دلیلی قاطع بر اثبات وحی و رسالت پیامبر است. 2- بیان اینکه دین از عهد نوح تا عهد حضرت محمد (ص) یکی است و اینکه مومنان همه یک امت واحد هستند و خدای یگانه پروردگاد همه ی آنهاست. 3- تبشیر و انذار مردم: چون در خلال داستانها عاقبت نیکان و فرجام بدکاران به وضوح آمده است. در قرآن به جز سوره یوسف تقریباً در هیچ سوره ای داستان یک پیامبر یکجا نیامده است، منطقی هم است که داستانی را که قرآن آن را احسن القصص می نامد تکه تکه و پراکنده نباشد و یک جا خواننده را تحت تاثیر قرار دهد. اغلب داستان های قرآن در اوج آغاز می شود و با خطابی به پیامبر اسلام یا خطاب به پیامبری که داستانش روایت می شود ( نوعی قصه گویی که هنوز نمونه اش را ندیده ام! ) می فرماید: به یاد آر... و چون فلاش بکی به گذشته می رود و سرگذشت او را روایت می کند. تصویرسازی های قرآن کاملاً موجز و کامل است مثلاً برای توصیف ترس موسی از عصای مار شده خود به جای اینکه بگوید موسی ترسید و فرار کرد می گوید :<< به موسی گفتیم بایست و عصای خود را بگیر... >> خداوند برای ارضای قدرت تخیل انسان ها داستان های اعجاب انگیز و خیال گونه اما واقعی معجزات را نقل می کند. آیا تخیل انسان بالاتر این خواهد رفت که از دل کوه سنگی شتری بیرون بیاید ؟
تجلیات هنر در قرآن بسیار فراوان است. در اینجا فقط اشاراتی شد محدود از چند جلوه ی هنری که در قرآن آمده است باشد که فتح بابی باشد برای علاقه مندان کلام وحی.
سجع آیات سجع در قرآن کریم به اندازه ای زیاد است که در دایره عد و حصر نمی گنجد و در اینجا مراد از سجع آیات سجعی است که آیات بدان ختم می شوند. این صنعت بدیع یکی از زیباترین آرایه های لفضی است که موسیقی کلام را بطور چشمگیری افزایش می دهد و بر لذت شنیدن کلام می افزاید. آهنگ قرآن و مو سیقی موجود در الفاظ آن این هنر را دارد که به آنچه قرائت شده جان می دهد و آن را در نظر انسان برجسته تر می کند و کلمه به کلمه در روح می نشاند. اکثر سجعی که در آیات بدان ختم می شوند، نون ومیم مسبوق به حرف مد هستند ، البته گاهی نپز غیر از این دو حرف حروف دیگری هستند اما در هر حال اکثرا مسبوق به حرف مد می باشند، کاه نیز الف مقصوره سجع آخر آیات قرار می گیرد. مانند (( هدی للمتقین ))، (( اولئک هم المفلحون ))وبرای مثال دوم مانند: ( ان الله علی کل شییءقدیر ) و برای مثال سوم ( والضحی، والیل اذا سجی ). حرف مد در آخر آیات باعث وسعت میدان برای قاری ایجاد می کند تا با ایجاد نغمه های دل انگیز بر زیبایی قرائت می افزاید.
تصویر در قرآن وقتی سخنی از تصویر در قرآن به میان می آید منظور این نیست که برخی عبارات در قرآن فاقد تصویر هستند، چون هر عبارتی خواه نثر باشد یا نظم یا کلام گفتاری باشد باید در ذهن تصوِیری را ترسیم کند تا معنای آن قابل فهم باشد. اما همین تصویر خود بر 2 قسم است: 1- تصاویر معنوی: همان تصاویری که فقط ذهن می تواند آنها را رسم کند و مصداقی برای آنها در عالم خارج وجود ندارد. 2- تصاویر حسی: تصاویر ی که مصداق آنها در عالم خارج وجود دارد. منظور ما در اینجا تصاویر حسی است که به اشکال مختلف در قرآن متجلی شده اند: مثلا در سوره واقعه در اوایل سوره چون بحث از محسوسات است مانند: تخت های به گوهر آراسته و... تصاویر قرآن بسیار زنده و پر از نکات معنایی است مانند جایی که قرآن برای نشان دادن شدت عصبانیت جاهلان از دختر دار شدن می گوید چهره ی آنان از فرط عصبانیت سیاه می شد. تشبیهات قرآن نیز مانند تشبیهات شاعران بسیار غنی است مثل (( کامثال الولومکنون )) که حوریان بهشتی را به مروارید های درشت تشبیه کرده است.
قصه در قرآن قصه در قرآن وسیله و ابزاری است برای نیل به بیان حقایق دینی و اصلاح اوضاع بشر است به همین دلیل داستانهای آمده در قرآن در راستای هدف سوره قرار دارد. از دیگر ویژگی های قصه های قرآن این است که همه ی آنان واقعی و تاریخی بوده اند، بر خلاف اکثر داستان ها که بر پایه خیالات است. سید قطب الدین رحمت الله علیه چند غرض از اغراض قصه در قرآن را اینگونه بیان می کند: 1- اثبات وحی و رسا لت: پیامبر ( ص ) در مجلس یهودیان و مسیحیان داستان پیامبران قبل از خود را تعریف می کردند که خود دلیلی قاطع بر اثبات وحی و رسالت پیامبر است. 2- بیان اینکه دین از عهد نوح تا عهد حضرت محمد (ص) یکی است و اینکه مومنان همه یک امت واحد هستند و خدای یگانه پروردگاد همه ی آنهاست. 3- تبشیر و انذار مردم: چون در خلال داستانها عاقبت نیکان و فرجام بدکاران به وضوح آمده است. در قرآن به جز سوره یوسف تقریباً در هیچ سوره ای داستان یک پیامبر یکجا نیامده است، منطقی هم است که داستانی را که قرآن آن را احسن القصص می نامد تکه تکه و پراکنده نباشد و یک جا خواننده را تحت تاثیر قرار دهد. اغلب داستان های قرآن در اوج آغاز می شود و با خطابی به پیامبر اسلام یا خطاب به پیامبری که داستانش روایت می شود ( نوعی قصه گویی که هنوز نمونه اش را ندیده ام! ) می فرماید: به یاد آر... و چون فلاش بکی به گذشته می رود و سرگذشت او را روایت می کند. تصویرسازی های قرآن کاملاً موجز و کامل است مثلاً برای توصیف ترس موسی از عصای مار شده خود به جای اینکه بگوید موسی ترسید و فرار کرد می گوید :<< به موسی گفتیم بایست و عصای خود را بگیر... >> خداوند برای ارضای قدرت تخیل انسان ها داستان های اعجاب انگیز و خیال گونه اما واقعی معجزات را نقل می کند. آیا تخیل انسان بالاتر این خواهد رفت که از دل کوه سنگی شتری بیرون بیاید ؟
تجلیات هنر در قرآن بسیار فراوان است. در اینجا فقط اشاراتی شد محدود از چند جلوه ی هنری که در قرآن آمده است باشد که فتح بابی باشد برای علاقه مندان کلام وحی.
اشتراک‌گذاری:لینک کوتاه: https://zanjan.hozehonari.ir/s/TYCGH4A
نظرات
در حال بارگذاری…
منبع: zanjan.hozehonari.ir