* تقدیر از "پسر ایران" و "حافظ هفت" در پنجمین جایزه جلال

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، در مراسم پایانی جایزه‌ی جلال که در پژوهشگاه فرهنگ و هنر معماری جهاد دانشگاهی برگزار شد، سیدمحمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به این که این جایزه تکریم و تجلیل جلال است، گفت: جایزه جلال همچنین مروری بر کارنامه داستان، مستندنگاری، نقد ادبی و تاریخ‌نگاری کشور است.
حسینی اظهار داشت: در سال گذشته کتاب «جاده‌ی جنگ» برگزیده شد و امسال ما برگزیده‌ای نداشتیم، البته محدودیت برای اعلام برگزیده نبود و تا روز آخر خبر نداشتیم که چه کتابی برگزیده می‌شود چرا که داوران در این زمینه تصمیم می گیرند.
جلال، هم جلالت قلم داشت و هم صلابت اندیشه
او درباره جایگاه ادبی جلال آل‌احمد نیز گفت: جلال هم جلالت قلم را داشت و هم صلابت اندیشه. او تاثیرگذار بود و بر چندین نسل تاثیر گذاشت. او فردی دردمند و درد آشنا بود، صداقت و صراحت داشت، اهل معامله و مداهنه نبود و به راحتی سخن خودش را بیان می‌کرد. در دسته‌جات و باندها وارد نمی‌شد و هر لحظه که متوجه می‌شد عده‌ای در کج‌راهه قرار دارند مسیرش را تغییر می‌داد.
حسینی ادامه داد: به دلیل اهل ذوق بودن و صداقت، سادگی کلام، جلال فردی دوست داشتنی بود و اگر سفرهایی به غرب داشت، مفتون افسون‌گری‌های غرب نشد. به فرهنگ ایرانی خودش دلبستگی داشت و به مردم خودش عشق می‌ورزید و «خسی در میقات»، «غرب‌زدگی» و «در خدمت و خیانت روشنفکران» حُسن‌ختام کارنامه او بود.

تا به حال رمانی نداشته ایم که جهانی شود
مجتبی رحماندوست، عضو هیات علمی جایزه‌ی جلال نیز طی سخنانی درباره جایگاه ادبی جلال گفت: من سال ششم دبیرستان «خسی در میقات» جلال را خواندم و تاثیرگذاری او بر من ماندگار شده است. جلال نثر و سبکی دلنشین داشت و آدم گاه شک می‌کند که داستان‌های او گزارش و روایت‌اند یا داستان. برای او سبک مایه‌ی تفاخر نبود و سبک تقلیدی را افتخار نمی‌دانست و نزدیک‌ترین زبان به کلام عادی را برای نگارش برگزید. او کلامی بی‌پیرایه داشت که روش مردمی بودن او هم هست و این موضوعاتی نیست که فقط برای دوره او اهمیت داشته باشد و همیشه موثر است.
این نماینده مجلس شورای اسلامی دیگر ویژگی جلال آل احمد را سفرنامه‌نویسی و نگارش، گزارش و تحلیل عنوان کرد و افزود:ما به جلال، جلال آل‌احمد می‌گوییم، در حالیکه حق سیادت او را نادیده می‌گیریم. او پیش امام (ره) می‌رود و امام برای نگارش کتاب «غرب‌زدگی» به او پول می‌دهد که جلال پول را به شمس می‌دهد، شمس با آن خانه‌ای می‌خرد و همیشه شمس می‌گفت من این خانه را از امام (ره) دارم.
رحماندوست گفت: جلال از تغییر ایدئولوژی هراس نداشت و از حزب توده به «خسی در میقات» رسید و به خانه پدری و معنویتش بازگشت. او نویسنده‌ای وطنی است، خالص و جنس داخلی که اگر بتوانیم چنین سنتی را ایجاد کنیم و پا جای پا او بگذاریم، خوب است.
رحماندوست همچنین با انتقاد از این که رمانی مطرح در کشور نداریم، گفت:‌ ما در عرصه‌ی رمان در کشور عقب هستیم. نه در قبل و نه بعد از انقلاب، رمانی نداشته‌ایم که جهانی شود. برخی مجموعه داستان‌های ایرانی ترجمه شده‌اند، اما ما هنوز در کشور فرهیخته و اهل قلمی نداریم که رمانی شناخته شده در جهان نوشته باشد. باید هزار رمان بنویسیم که 100 رمان آن خوانده شود، 10 رمان آن ترجمه شود و یکی در سطح جهان مطرح شود.
جایزه جلال، تجلیل از پدیدآورندگان آثار فاخر است
همچنین علی اسماعیلی سرپرست معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به جایزه‌ی جلال گفت: انتخاب یک اثر برگزیده و شایسته تقدیر از بین این آثار که در سال منتشر می‌شود، کار بزرگی است.
وی ادامه داد: داوران ساعت‌ها وقت صرف می‌کنند که نتیجه‌اش می‌شود جلسه‌ی امروز. جایزه ادبی جلال مصوبه شورای انقلاب فرهنگی است و یکی از مهم‌ترین جایزه‌های ادبی و کوششی برای حفظ اسم جلال است.
اسماعیلی درباره انتخاب نام جلال برای این جایزه، گفت: مسائل مهمی در این موضوع دخیل است که من به بحث بصیرت اشاره می‌کنم که امروز مقام معظم رهبری هم بر روی این موضوع تاکید دارند.
از بین گفتمان‌های مختلف، جلال با بصیرت خودش مغلوب این گفتمان‌ها نمی‌شود و برگزاری این جایزه جایگاه ادبیات ملی و ادبی ما را اعتلا می‌دهد و همچنین این جایزه تجلیل از زحمات پدیدآوردگانی است که آثار برگزیده و فاخر منتشر می‌کنند و این جایزه همچنین تکریم علم، دانش و ادب است.
وی جایزه جلال را فرصتی برای جوانان دانست تا با وی و زندگی اش آشنا شوند و یکی از اهداف اصلی برگزاری جایزه جلال را سرعت بخشیدن به حرکت‌های ادبی در کشور عنوان کرد.
سرپرست معاونت فرهنگی وزارت ارشاد همچنین صداقت، شهامت، تیزبینی و مردمی بودن را از ویژگی‌های جلال آل‌احمد دانست و گفت: بر اساس گفته روانشناسان، 85 درصد شخصیت‌ها تاثیرپذیرند و 15 درصد تاثیرگذار. اما جلال شخصیتی تاثیرگذار داشت و یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌های ادبیات معاصر ایران بود. فراز و فرودهای زندگی او نشان از شخصیت آزاده او دارد.
اسماعیلی با بیان این که در کشور ما همه مسئولان به ایجاد تحولات خصوصا در حوزه ادبیات اعتقاد دارند ، خاطرنشان کرد: داشتن این روحیه سبب می‌شود برکات ویژه‌ای در جامعه ما ایجاد شود.
کوفایی ادبیات ما نیز زمانی است که شعار رییس‌جمهور عملی شود و ما بدانیم در همه حوزه‌ها تولید فکر داریم و می‌توانیم پیام انقلاب را به همه جا گسترش دهیم و این هنگامی محقق می‌شود که ما به ذوق نویسندگان‌مان ایمان داشته باشیم.
نور الدین پسر ایران و حافظ هفت شایسته تقدیر اعلام شدند
در ادامه‌ی این مراسم، مجید حمیدزاده دبیر علمی جایزه‌ی جلال با ارائه گزارشی از این جایزه گفت: ساختار جایزه جلال به این صورت است که در راس آن هیات امنا قرار دارد که اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند و رییس آن وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی است و بعد اعضای هیات علمی به تایید دبیر قرار دارند و گروه‌های داوری زیر نظر این هیات داوری تشکیل می‌شوند.
او با اشاره به آمار کتاب‌های رسیده به دبیرخانه جایزه‌ی جلال در این دوره از برگزاری جایزه اظهار کرد: امسال 4702 اثر به دبیرخانه رسید که 1601 کتاب آن در حوزه‌ی داستان، 1020 اثر در حوزه‌ی نقد، 1221 اثر تاریخ‌نگاری و 808 کتاب در حوزه مستندنگاری نوشته شده بود که به نسبت دوره‌های قبل اگر بخواهیم در نظر بگیریم، در دوره اول سه هزار و 750 اثر را داشتیم که متعلق به دو سال 85 و 86 بود. در دوره‌ی دوم 1850، در دور سوم دو هزار و 970 و در دوره چهارم چهار هزار و 850 اثر به دبیرخانه رسیده بود و این دوره ما کاهش 152 اثری را شاهد بودیم، البته ما فکر نمی‌کردیم که با وضعیت کاغذ که اکنون ناشران با آن مواجه هستند این میزان کم کاهش را شاهد باشیم.
حمیدزاده درباره‌ی امتیازهایی که به کتاب‌های برگزیده و شایسته تقدیر تعلق می‌گیرد نیز، گفت: اگر کتابی بالای 90 امتیاز دریافت کند، برگزیده و اگر بین 80 تا 90 امتیاز دریافت کند شایسته تقدیر است. جایزه اثر برگزیده 110 سکه طلا، جایزه اثر شایسته تقدیر هم 25 سکه است و ما جایزه 50 سکه‌ای نداریم. جایزه 50 سکه‌ای متعلق به جایزه کتاب سال است.
او درباره کتاب‌های برتر در این دوره گفت: در حوزه تاریخ‌نگاری، اثری انتخاب نشد. در حوزه ادبیات داستانی، کتاب «حافظ هفت» نوشته‌ی اکبر صحرایی شایسته تقدیر و در حوزه نقد ادبی کتاب «عقل سرخ» و «مولوی و اسرارش» شایسته تقدیر اعلام شدند و در حوزه مستندنگاری،‌ «نورالدین پسر ایران» و «شرح اسم» به عنوان برگزیده معرفی شدند.
پتانسیل های نهفته در تاریخ شفاهی شناخته نشده است
در این مراسم همچنین معصومه سپهری راوی کتاب «نورالدین پسر ایران» از تولیدات حوزه هنری و انتشارات سوره مهر گفت: این جایزه به نام جلال برگزار می‌شود. جلال آزاد مردی بود که نامش با صداقت و صرافت گره خورده است و روا است در این جایگاه به مرام او تاسی کنیم.
او با اشاره به این که موضوع خاطرات جنگ همیشه نشان داده که این حوزه دارای ظرفیت و قابلیت‌های فراوانی است که می‌تواند سایر گونه‌های آثار را تغذیه کند، گفت: کتاب‌های ادبی مستند علی‌رغم مشکلات مختلف اعم از کسر منابع و فراموشی بسیاری از جزئیات همواره راه خود را از طرق متفاوت برای کشف حقیقت ادامه می‌دهند.
سپهری خاطرنشان کرد: بعد از 17 سال حضور در این عرصه این مخاطره‌ها را در چند محور دسته‌بندی می‌کنم. مهمترین‌اش این است که پتانسیل‌های نهفته در این گونه‌ی ادبی شناخته نشده است و قدر دانسته نمی‌شود. از یاد نبریم بسیاری از خاطرات بکر، مهم و ارزشمند به خاطر برخورد غیراصولی و شتاب‌زده این نویسندگان با آنها در سطح باقی مانده و تولدی ناقص یافته‌اند.
وی با بیان این که ناشران و بسیاری از کارشناسان و اصحاب رسانه به دلیل اهمیت ندادن به فرایند تولید این آثار حقوق نویسندگان این حوزه را به رسمیت نمی‌شناسند، تصریح کرد: باید توجه داشته باشیم که شیوه‌های نویسندگان در نگارش‌های کتاب خاطره متنوع بوده و نمی‌توان با همه آن‌ها برخورد حقوقی یکسان نمود. به راستی نشاندن راوی در جایگاه نویسنده چه شانی به راوی می‌افزاید؟ او که در مقام یک رزمنده هم کار خود را کرده و بار خود را به منزل رسانده است.
سپهری ادامه داد: آیا زمان آن نرسیده با اظهار نظر کسانی که گاهی کتاب‌های جنگ را در حد تقریر روایت شفاهی صاحب خاطره و تدوین آن محدود می‌کنند و گاهی قبای رمان و داستان بر تن آن می‌نشانند از موضع قوت عالمانه رفتار نمود.
او با اشاره به این موضوع که گفته می‌شود این اثر ازمایت‌های دولتی برخوردار بوده به همین دلیل مطرح شده است، گفت: در روزگاری که مشکلات اقتصادی کتاب را از زندگی مردم دور می‌کند، توجه به این آثار فرصت دیگری برای آشتی دادن مردم با مطالعه می‌تواند باشد. اما امروز این انتخاب نشان داد که این آثار واجد شایستگی بوده است.
در پایان این مراسم از نویسندگان کتاب‌های شایسته تقدیر در پنجمین جایزه ادبی جلال تقدیر شد که به شرح ذیل است:
کتاب «حافظ هفت» نوشته اکبر صحرایی در بخش داستان به عنوان اثر شایسته تقدیر شناخته شد.
در بخش نقد ادبی، دو کتاب «مولوی و اسرار خاموشی» نوشته علی محمدی آسیابادی و «عقل سرخ» تألیف تقی پورنامداریان به عنوان آثار شایسته تقدیر و به شکل مشترک معرفی شدند.
مچنین در گروه مستندنگاری، کتاب «شرح اسم» تألیف سیدهدایت‌الله بهبودی در بخش زندگی‌نامه‌های غیرداستانی و در بخش خاطره‌نگاری کتاب «نورالدین پسر ایران» تألیف معصومه سپهری به شکل مشترک به عنوان آثار شایسته تقدیر شناخته شدند.