نشست پژوهشی هنر سینمای انقلاب اسلامی در حوزه هنری به مناسبت روز هنر انقلاب اسلامی برگزار شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری شهریار بحرانی کارگردان سینما با بیان این که بهترین نظری که درباره هنر انقلاب اسلامی در این 30 و چند سال تجربه کرده ام منظری است که حضرت امام خمینی (ره) نسبت به انقلاب دارد، گفت: حضرت امام فرمودند که هنر، دمیدن روح تعهد در انسان ها ست و این جمله سخنی از دیدگاهی را مطرح می کند که دیدگاه قرآن است.
وی ادامه داد: افراد مصلح افرادی هستند که می خواهند انسان ها را نجات دهند و هنر هم باید همین گونه باشد. این نگرش را در سخنان امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری می توانیم ببینیم و نگاهی که به هنر وجود دارد نگاه عجیبی است. نگاهی نیست که به هنر صرفا به عنوان یک فعالیت شخصی بنگرد.
این کارگردان سینما خاطرنشان کرد: اگر قرار است هنرمند اثری خلق کند باید مخاطب را نجات دهد و متعهد کند و البته تعهد هم از واژه های عظیم قرآنی است. این تعهد باید در وجود مخاطب ایجاد شود در غیر این صورت با هنری مواجه ایم که هنرمندش ادعا می کند صرف نظر از تاثیر بر روی مخاطب ارزشمند است و دشمن نیز سعی دارد چنین نظری را درباره هنر القا کند.
بحرانی گفت: در جبهه حق هم باید هنری ارائه کنیم که بتواند بر روی مخاطبش تاثیر بگذارد. پیامبران الهی نیز الگوی مصلحین هستند و نمونه هایی هم از کارهای هنری در قرآن نام برده شده است و آن ها هم در جهت اصلاح هستند. چیزی که ما از هنر انقلاب اسلامی مد نظر داریم این است که بتواند بر روی مخاطب تاثیر بگذارد و اثر نیز دو جانبه باشد و فضایی ایجاد کند که مخاطب را به سمت آینده پر امیدی بکشاند.

سقوط سینمای ایران ربطی به انقلاب اسلامی ندارد
در ادامه این نشست منوچهر محمدی تهیه کننده سینما با بیان این که بحث سینمای انقلاب اسلامی گسترده است، عنوان کرد: سال 57 و پیش از انقلاب اسلامی نه به شکل جدی و حرفه ایی و نه به شکل علاقه مند خیلی وفادار برخی از آثار سینمایی را می دیدیم و کلیت آثار مبتنی بر سینمای تجاری بود و مولفه های سینمای تجاری هم روشن بود.
وی افزود: دامنه موضوعات در آن دوران نیز با توجه به دامنه سانسور شدیدی که وجود داشت محدود بود و از لحاظ فرهنگی پیدا بود که قبل از انقلاب تمایلی وجود نداشت که در حوزه های اسلامی و انقلابی وارد شوند. همچنین با ساخت سینماها توسط غربی ها و نمایش فیلم های خارجی ، تهیه کنندگان و سینماگران در آن دوران روی آوردند به برهنگی در سینما و نمایش مسائل جنسی و شهوانی در فیلم ها و به یاد دارم که همین امر باعث کم شدن استقبال از سینما شد و در دوره ایی بیشتر جوانان مجرد به دیدن فیلم ها می رفتند.
محمدی با بیان این که سقوط سینمای ایران حدود 3 سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی صورت گرفت، تاکید کرد: سقوط سینمای ایران ربطی به انقلاب اسلامی ندارد و سیر نزولی سینما پیش از انقلاب آغاز می شود و اسناد و مدارکی در معاونت سینمایی دیدم که حاکی از احساس خطر سینماگران در آن دوران بود.
این تهیه کننده سینما ادامه داد: بخشی از این مساله بر می گردد به ذات سینما و این که اگر بخواهیم چیزی را تکرار کنیم خود به خود نوعی وازدگی ایجاد می کند. سینمای ایران در پیش از انقلاب اسلامی، سینمای کپی برداری بود و آن هم کپی دست دوم از روی کشورهای هند و مصر که با اخلاق و عرف جامعه مغایرت جدی داشته اند.
وی گفت: با پیروزی انقلاب اسلامی طبیعی بود که مردم مایل نبودند آن شکل از سینما ادامه پیدا کند و پرداختن به سینمایی که انقلابی و دینی باشد در دستور کار قرار گرفت و البته این در دستور کار قرار گرفتن به صورت بخش نامه دولتی نبود بلکه خود اهالی هنر و مردم به طور خودجوش این امر را پی گیری کردند و در کنار آن نسلی به وجود آمد که بلافاصله وارد جنگ تحمیلی شد و شرایطی به وجود آمد که بخشی از آن روحیات به دفاع مقدس بپردازد.
محمدی با بیان این که تا به حال در سینمای کشور حرکتی که هم شان و طراز انقلاب اسلامی باشد صورت نگرفته است، عنوان کرد: خودم تا به حال نتوانسته ام اثری بسازم که بدون عیب و نقص معرف سینمای انقلاب اسلامی باشد و فکر می کنم دیگان هم تا به حال چنین اثری تولید نکرده اند و البته برخی آثار طی این سال ها تولید شد که خیلی نام انقلاب اسلامی را یدک می کشیدند اما هیچ نسبتی با انقلاب و دین نداشتند.
وی اظهار کرد: برنامه ریزی درست و همه جانبه ایی در حوزه سینمای پس از انقلاب صورت نگرفت و تغییر مدیران و سلیقه ها نیز باعث شد سینماگران در مصادیق دچار مشکل شوند و جبر مسائل اقتصادی که در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهدش بودیم باعث شد برخی سینماگران به این فکر بیفتند که با برخی تغییرات به سراغ سینمای قبل از انقلاب اسلامی بروند و از سد ممیزی رد شوند.

مفهوم شهادت هم تحول آنی و لحظه ایی نیست
رضا میرکریمی نیز در ادامه این نشست با بیان این که در تعریف سینمای انقلاب اسلامی از ابتدا دچار دیدگاه ها و نظرات متفاوتی هستیم، گفت: خیلی به سخن امام خمینی (ره) که فرمودند هنر دمیدن روح تمدن در انسان ها ست فکر کردم و دریافته ام که هر کدام از کلماتی که امام (ره) در این جمله آورده اند معنا دارد.
وی تصریح کرد: امام خمینی (ره) در این جمله از واژه دمیدن استفاده کرده است که نشان می دهد نسخه و بخش نامه آنی نیست و کاری است که باید مستمرا و به مرور زمان صورت گیرد و روح نیز به معنای باطن افراد است و نشان می دهد هنرمند با ظاهر کاری ندارد و به باطن اشخاص می پردازد.
این کارگردان سینما با بیان این که به مناسبت خاصی به تازگی مشغول خواندن زندگی نامه شهدای دفاع مقدس است، عنوان کرد: حتی مفهوم شهادت هم تحول آنی و لحظه ایی نیست. شهادت هم یک اتفاق تدریجی است و از یک بلوغ به وجود می آید.
میرکریمی ادامه داد: در تفکر ما برخلاف تفکر غربی ، آزادی اجتماعی در اولویت نیست هر چند بسیار حائز اهمیت است و در نگاه پیامبران این گونه است که بر آزادی معنوی تاکید دارند و حتی کسانی که مصلح های اجتماعی بوده اند و کارهای بزرگی کرده اند در واقع کار بزرگ فردی انجام داده اند.
شهید مرتضی آوینی نظریه پرداز نبود
وی با اشاره به این که اگر از نگاه انقلابی پسوند اسلامی را و این که آزادی فردی انسان مقدم بر آزادی اجتماعی است را برداریم انقلاب تبدیل به حرکتی شعارزده می شود، عنوان کرد: این چند روزه راجع به شهید آوینی مطالب زیادی می خوانم که به خاطر تفکر بسته و جامد خودشان تصویر غلطی راجع به ایشان ارائه می دهند در حالی که شهید آوینی مردی در حال تغییر و تعالی بود و اتفاقا معتقدم آوینی نظریه پرداز نبود.
او افزود: آوینی فردی بود که سوال می کرد، کشف می کرد و پنجره های جدید و راه های جدید کشف کرده بود. چرا ما در آن زمان درگیر روایت فتح می شدیم اما درگیر مستندهای تلویزیون از دفاع مقدس نمی شدیم . در حال حاضر شاید حس کنیم روایت فتح شعاری است اما در زمان خود شعار نمی داد.
وی گفت: گاهی آن چیزی که داریم تمام چیزی نیست که داریم و اگر بخشی از خودمان را خالی نگه داریم می توانیم به تغییرات خوبی برسیم. انقلاب اسلامی فضایی است برای ورود و در آن مسیر وجود دارد و در این مسیر است که روح تعهد بر انسان ها دمیده می شود.

منوچهر محمدی تهیه کننده گفت: تاثیر کلی و عمومی سینمای ایران مورد توجه ما است.
به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری در نشست پژوهشی سینمای انقلاب اسلامی منوچهر محمدی تهیه کننده سینما گفت: من فکر می کنم سینمای ما سینمای توصیف است و سینمای تاثیر نیست. سوالی در اینجا مطرح می کنم که آیا این مساله ریشه در مبانی فرهنگی و اعتقادی ما دارد که زبان توصیف است. آن چیزی که در سینمای غرب آمده است این است که سینما را تا حد زیادی فرموله کرده است. سینمای غرب سعی کرده است که بخشی از قواعد سینما را جهت نیاز به تاثیر فرموله کند.
وی از زبان دکتر ولایتی خاطره ای را عنوان کرد و گفت: دکتر ولایتی گفته بود «زمانی که دانشجوی پزشکی بودم با دوستانم به دیدن فیلمی رزمی رفته بودم. این فیلم روی من خیلی تاثیر گذاشت به طوری که حتی خارج از سینما حس آن فیلم در ما وجود داشت و وقتی راننده ای در خیابان جلوی ما بد پیچید شروع به دعوا کرده ایم» این همان تاثیر سینما است.
محمدی ادامه داد: در سینمای غرب بحث ایجاد قهرمان وجود دارد. مثلا شخصیتی مثل مرد عنکبوتی را طراحی می کنند که حتی نوه من ترجیح می دهد چیزی را که هدیه می گیرد یا می خرد آرم مرد عنکبوتی روی آن باشد.
این تهیه کننده اظهار کرد: آیا سینمای ما اجازه می دهد که سینمای تاثیر باشد؟ آیا مبانی نظری آن حل شده است. ماجرای فردیت به معنای فردیت کلمه چیزی است که جز لاینفک تمدن غربی است. سوال این است که ما در سینمای ایران قهرمان به آن معنا نداشتیم البته اگر بخواهیم از سینمای تاثیرگذار بعد از انقلاب یاد کنیم آژانس شیشه ای یکی از آن ها ست.
وی ادامه داد: در سینمای قبل از انقلاب فیلمی به نام قیصر داشتیم که جوانان از مدل مو و چیزهای ظاهری او تبعیت می کردند. اگر به دنبال تاثیر به این معنا هستیم آیا این تعریف قابل تعمیم است. این تاثیر سطحی و دوره ای است و در دوره بعدی فراموش و چیز دیگری مد می شود.
محمدی افزود: ما به تاثیر کلی و عمومی سینمای ایران توجه داریم. فیلم هایی که به فردیت آدم ها اهمیت می دهند.
این تهیه کننده در پایان گفت: باید بخشی از سینما که به عنوان سرگرمی مردم است را بپذیریم زیرا بخشی از اوقات مردم باید با تفریح پر شود و باید تقسیم بندی برای این تفریح صورت بگیرد و مدیران باید راه ها را هموار کنند.
شهریار بحرانی کارگردان سینما و تلوزیون در ابتدای سخنان خود گفت: سینمای جنگ و دفاع مقدس باید تاثیر گذار بوده و تعهد را منتقل نماید ، باید ببینیم با توجه به خاطرات، فیلم ها و داده های ما آیا این اتفاق در سینمای جنگ رخ داده یا خیر؟ اگر هنر و سینما تاثیر گذار باشد، بایستی سینمای جنگ هم مخاطب را به مبارزه تهییج کند. ما در سینمای ژانر جنگی توصیف می کنیم که البته در آن جلوه های ویژه را نیز شاهدیم اما هنگامی که فیلم تمام می شود، مخاطب آن اتفاقی که مد نظر بوده و حماسه ای که بایستی در او دیده شود، را مشاهده نمی کنیم.
بحرانی ادامه داد: در سینمای انقلاب هم گاهی با نشان دادن تظاهرات و شعارها توصیف می کنیم و این توصیف انقلاب است. سینمای انقلاب باید شوری در مخاطب ایجاد کند تا با نظام های سلطه جنگیده و حکومت اسلامی شیعه و پر از عدل ایجاد گردد که این در فیلم های انقلابی اتفاق نمی افتد و در جنگی هم کمتر رخ داده است.
وی در خصوص فیلم های اخلاقی نیز گفت: فیلم هایی در ژانر اخلاقی توصیف اخلاقی می شود ، اما باید بتواند تاثیر اخلاقی بر تماشاگر گذاشته تا مخاطب بعد از دیدن فیلم درس بگیرد نه اینکه فقط یک داستان زیبا دیده شود و بدون تاثیر باشد.
بحرانی با بیان اینکه در فیلم ها تاثیر بر روی مخاطب مهم است نه توصیف، افزود: ما کلام محور هستیم و نمی توانیم حرف های خود را به صورتی به هنر تبدیل کنیم که بر روی مخاطب تاثیر بگذارد.
وی با اشاره به اینکه سینمای کودک باید کودک را به صورت فطری آموزش دهد تا تاثیر جدی بر او گذاشته و زندگیش را برای خدا قرار دهد، گفت: ما گاهی از به کار بردن نام خدا پرهیز می کنیم. توصیف و شعارهای ما بسیار خوب است اما فاقد لایه ای به نام فرهنگ شده ایم.این لایه که میان شعارها، فرهنگ و داده های ارزشمند و اینکه با قلب و روح مخاطب رابطه برقرار شود را از دست داده ایم.
بحرانی در پاسخ به این سوال که چرا ما با وجود داشتن حکمت های دینی و فرهنگی در حد توصیف شکل و شمایل و در لایه های سطحی توصیف قرار داریم، گفت: این آسیب متوجه خود ما ست و این به خاطر پیروزی سریع انقلاب و اینکه هنرمند نتوانسته خود را تزکیه کند، هنگامی که انقلاب به نتیجه رسید، قدرت اسلامی مستقر کرد و با شروع جنگ تحمیلی با حضور در صحنه آن را به پیش برد همانطور که امام خمینی (ره) در مورد بنی صدر گفت:" خدا نکند وقتی که تزکیه نشدید، دنیا به شما رو آورد."
این کارگردان کشورمان با بیان اینکه رسیدن به زبان تکنیکی بسیار سهل الوصول است، اضافه کرد: ما ایرانی ها بسیار با هوش هستیم و با نوشتن فیلمنامه بدون دیدن دوره و تهذیب نفس به این نتیجه می رسیم که می توانیم اثری را تولید و عرضه کنیم.اثر تولید شده با معیارهای روز دنیا که معیار های شیطانی است پیش می رود و به عنوان مثال گیشه یک مقوله شیطانی است و هر فیلمی که دارای گیشه بالاست ، الزاما فیلم خوبی نمی تواند باشد و ممکن است نفسانیات افراد سبب دیدن فیلم شده باشد. معیارهای امروز ما معیارهای نفسانی است و دشمن نیز با تبحری که در لهو و لعب دارد کار هنری را بسیار راحت می کند.
وی با اشاره به اینکه تکنولوژی جدید تنبلی ذهن را به همراه داشته است، افزود: من در گذشته کار تدوین را به صورت فیزیکی انجام می دادم که البته کار سختی بود اما امروزه با آمدن سیستم های دیجیتالی کارها به سرعت انجام می شود و این به تنبلی ذهن کمک می کند. بحرانی گفت: از آفاتی که در هنر بعد از انقلاب به وجود آمده، دور شدن هنر از حوزه معرفت است و اینکه به هنر سهل الوصول پرداخته می شود.
انقلاب اسلامی ملتمان را در مسیر تعالی قرار داده است
در ادامه این نشست رضا میر کریمی در خصوص اینکه چرا نمی توانیم مخاطب را تهییج کرده و با دیدن فیلم انقلابی انگیزه ظلم ستیزی در او ایجاد کنیم، گفت: مشکل من این جاست که هنرمند تصور می کند مدافع ارزشها و آرمانهایی است که مخاطب یا از آن بی خبراست و یا کاهل و سهل گیر است.
وی افزود: در سینما تشخیص جایگاه مخاطب بسیار دشوار است در حالیکه به طور مثال در مسجد واعظی که می خواهد سخن بگوید با دیدن چهره ها متوجه می شود با چه افرادی سخن می گوید اما انتقال پیام در سینما مانند پرتاب تیری در تاریکی است.
میرکریمی با بیان اینکه انسان در راه رسیدن به تعالی به سمت مقصد بی نهایت می رود، گفت: این مقصدی است که در آن غرق خواهیم شد و یک نقطه نیست. بت از آنجایی شکل می گیرد که برخی حوصله طی کردن مسیر را ندارند و می گویند چیزی بسازید تا همین جا عبادتش کنیم اما ما نمی خواهیم متوقف شویم.
این کارگردان اظهار داشت: تصور می کنم اصرار برای تهییج افکار عمومی برای دفاع از آرمانهای انقلاب که آن هم تنها انقلاب بوده چرا که لفظ آرمان را تبیین نکرده ایم، نتیجه عملی اش بی اعتنایی عمومی نسبت به این مضامین بوده است.
میر کریمی همچنین گفت: در حال حاضر روزنامه ای داریم که از ابتدای انقلاب در حال فعالیت است و تا به حال چندین بار تیتر درشت زده است"آمریکا به زودی سقوط می کند". این حس که کسی فکر می کند مالک انقلاب است و باید به هر قیمتی از آن دفاع کند، آسیب بسیاری به افکار عمومی می زند و نتجه آن این می شود که مخاطب می گوید آمریکا هرگز سقوط نخواهد کرد.
وی با اشاره به اینکه اتفاق مهم بین مخاطب و رسانه در گفتگو رخ می دهد، عنوان کرد: این گفتگو باید کاملا بی ادعا و توصیفی باشد و در بهترین حالت می توان مخاطب را دچار حیرت کرد و باید به مخاطب همانطور که امام خمینی (ره) گفتند روح تعهد دمید و مخاطب را مسئول کرد.
برخی مشخصه های انقلاب اسلامی را تبدیل به بت کرده ایم
میرکریمی ادامه داد: ما گاهی کلماتی که خودمان ساخته ایم را تبدیل به بت می کنیم و به طور مثال بعضی مشخصه های انقلاب اسلامی را تبدیل به بت کرده ایم و اصرار داریم که دیگران هم مانند ما همان چیزها را بپرستند در حالی که انقلاب یک مسیر است و ما ملتمان را در این مسیر تعالی قرار داده ایم و باید ادامه داشته باشد همانطور که شهید آوینی در مسیر انقلاب تغییر می کند و به تعالی می رسد.
این کارگردان و تهیه کننده سینما الگوی سینمای هالیوود و صهیونیزم را الگویی دانست که در آن مخاطب شعور و اراده اش را تعطیل کند و افزود: سینمای هالیوود بر اساس چیدمان و قدرتش در صنعت فیلم سازی، شکل قصه گویی، معجزات و حوادثی که در فیلم هایش می گذارد، چنان مخاطب را تسخیر می کند که در نهایت راهی به جز پذیرش پیام فیلم ندارد و چه کسی گفته است که ما هم حق داریم چنین کاری با تعالیم دینی خودمان انجام دهیم و این کار تناسبش با "لا اکراه فی الدین" چیست؟
وی ادامه داد: چرا ما غربی ها را نفی می کنیم اما از الگوهایشان استفاده می کنیم. شیوه هدایت پیامبران معجزه نبوده است بلکه معجزه استثنایی بوده برای کسانی که انکار می کردند و کسانی که معجزه را می دیدند باز هم نیمی از آنها دین را انکار می کردند. پیامبران برای فعال کردن بخش خاموش عقل بشر آمده اند.
میرکریمی با بیان اینکه باید بحث آزادی فردی را به مخاطب آموزش داد، گفت: باید به مخاطب گفت که او انتخاب می کند و راه انتخابش بسته نیست و اگر او در این حالت دریافت کرد بسیار ماندگار است. باید اجازه داد مخاطب خود مسیر تعالی را کشف کند چرا که من فیلم ساز چیزی کشف نکرده ام که به مخاطب بدهم.
تنها شیعیان در دنیا آینده روشنی پیش رویشان است
شهریار بحرانی در ادامه این نشست با بیان اینکه پیامبران با اخلاق مردم را جذب می کردند، گفت: در فضای اخلاقی مردم به خودی خود ایمان می آوردند اما کسانی نیز بودند که با ایمان آوردن خودشان ، اهل منزل را با استفاده از شلاق به اسلام دعوت می کردند.
وی ادامه داد: شما با آیه "لا اکراه فی الدین" به صورت مستقیم برخورد نکنید ، قبل از این آیه آیاتی از عظمت و قدرت خداوند آمده است.در آیاتی خداوند به شدت کفار را از عذاب می ترساند اما در جایی که دین عرضه می شود ، فضای بازی ایجاد می کند. در سینما هم همینطور است، وقتی می گوییم هنر باید تاثیر گذار بوده و ایجاد حرکت کند همین معنا را را می رساند.
وی ادامه داد: یکی از منتقدین سینمای آمریکا گفت: دولت آمریکا بعد از سقوط برج های دوقلو، روسای هالیوود به دور هم جمع شده و ساخت فیلم های فاجعه انگیز را متوقف و رو به سوی ساختن فیلم هایی که منادی منجی از دید خودشان بود مانند "مرد عنکبوتی " گذاشت.
وی خاطر نشان کرد: ما روش هایی که در آن مخاطب منکوب می شود را قبول نداریم ما به دنبال روش جدیدی هستیم که فضای جدیدی در دنیاایجاد کنیم برای اینکه حرف خودمان را بزنینم و از عالم زر عهد کردیم برای زدن آن حرف به این دنیا بیاییم و آن روح تعهدی که امام می گوید، یادآوری همین عهد است. در انتها امید بزرگی باید باشد و روح تعهد همان مهدویت است.
وی با بیان اینکه دشمن ما را به آینده سیاه هدایت می کند، خاطر نشان کرد: ما به سمت آینده نگاه نمی کنیم در حالی که نگاه به آینده بسیار با ارزش است و هنرمندان ما نیز آینده نگر نیستند. تنها کسانی که در دنیا آینده روشنی پیش رویشان است شیعیان هستند و حیف است که نوراین هدف بزرگ و عظیم به هنر ما نرسد.
وی ادامه داد: اخیرا مستندی درباره برادران وارنر دیدم ، که چها برادر یهودی که سینمای آمریکا را در دست گرفتند. آنها از لحظه اول در سینمایشان به دنبال ارزش هایی منفی برای خودشان بودند و ما هم ارزش های بزرگی را مد نظر داشتیم که خیلی کم به آنها دست پیدا کردیمو امیدواریم در آینده بتوانیم هنری داشته باشیم که موثر واقع شود.