نشست پژوهشی هنرهای نمایشی انقلاب اسلامی در حوزه هنری به مناسبت روز هنر انقلاب برگزار شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری در این نشست علی منتظری منتقد و کارشناس تئاتر، با بیان این که حدود 20 سال است که از حوزه تئاتر و نمایش دور هستم، عنوان کرد: زمانی هم که در حوزه مدیریت تئاتر فعالیت داشتم خودم را مهمان می دانستم.
وی ادامه داد: آشنایی من با تئاتر به سال های پیش از انقلاب اسلامی بر می گردد که در آن دوران به تئاتر های دبیرستانی و مذهبی علاقه داشتم و در قم نیز انجمن های اسلامی وجود داشت که در آن ها حضور داشتیم و فعالیت می کردیم.
منتظری اظهار داشت: در آن زمان دو نوع تئاتر وجود داشت که یکی تئاتر رو حوضی بود و دیگری جریان تئاتر های مذهبی بود و یادم هست در آن زمان کانونی به نام ولیعصر وجود داشت که مسئول آن شیخ حسن نوری همدانی بود و این گونه فضاها زمینه آشنایی و علاقه من به تئاتر را فراهم می کرد و البته فکر نمی کردم که روزی قرار است سکان تئاتر کشور را به من بسپارند و تنها به واسطه علاقه در این حوزه حضور داشتم.
وی گفت: دوران طوفانی و پر کاری را در اوایل انقلاب در حوزه تئاتر شاهد بودیم و البته نیروهای مسلمان معتقد به انقلاب اسلامی خیلی حضور فعالی در تئاتر نداشتند مگر کسانی که در بخش امور تربیتی یا کانون های اسلامی فعالیت می کردند و شاید اولین کار مذهبی و انقلابی آن روزها اثری بود که آقای قشقایی به روی صحنه می برد.
این منتقد و صاحب نظر هنری با تاکید بر این که جریان قالب در تئاتر پس از انقلاب در دست نیروهای انقلابی نبود ، گفت: البته نمی خواهم بگویم آن ها که جریان را در دست داشتند آدم های بدی بودند بلکه در آن فضا بزرگ شده بودند و کارشان تنها تئاتر بوده است.
منتظری ادامه داد: پیش از انقلاب اسلامی جریان قوی داشتیم به نام کارگاه نمایش و اداره تئاتر که با پیروزی انقلاب اسلامی اداره تئاتر بلاتکلیف شد و کارگاه نمایش نیز منحل شد تا این که با اجماع این مراکز هنری مرکز هنرهای نمایشی تاسیس شد و البته عده ایی از هنرمندان مسلمان نیز کانونی را تحت نظر محمد کاسبی تشکیل دادند.
وی گفت: در سال 61 اولین جشنواره سراسری تئاتر فجر شکل گرفت و با توجه به گرایش جمعی که وجود داشت برای احیای هنر اسلامی و اجتماع هنرهمندان مسلمان از همه دعوت شد.

تئاتر پس از انقلاب در حوزه تحقیق و پژوهش کمبود دارد
در ادامه این نشست پژوهشی رحمت امینی مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری نیز با انتقاد از این که در حوزه تئاتر بعد از انقلاب اسلامی به طور جدی پژوهشگری نکرده ایم، گفت: تئاتر پس از انقلاب و حتی قبل از انقلاب اسلامی در حوزه تحقیق و پژوهش کمبود دارد.
وی تصریح کرد: حدود سال های 72 بولتن های جشنواره های تئاتر فجر را که تا آن سال برگزار شده بودند برای نگارش مقاله جمع آوری می کردم که این بولتن ها در آرشیو مرکز هنرهای نمایشی نبود و از اشخاص و هنرمندانی که می شناختم تهیه کردم.
امینی افزود: از 2 ماه قبل در حال تحقیق و پژوهش بر روی تئاتر انقلاب اسلامی است و در این زمینه به شدت با کمبود منابع مواجه هستیم و تصمیم گرفته ام به تدوین تاریخ تئاتر انقلاب اسلامی بپردازم.
این استاد دانشگاه گفت: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی خانواده ها از این که فرزندانشان را به تئاتر بفرستند واهمه داشتند و تصورشان از تئاتر روشن نبود و مرکز هنرهای نمایشی و همینطور حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی در آن دوران احساس وظیفه کردند که در خانواده ها اعتماد سازی کنند و همچنین تئاتر را در حوزه اندیشه اسلامی و انقلابی به وجود بیاورند.
وی اظهار داشت: اعتماد سازی برای لایه های مختلف مردم، مخاطب سازی برای تئاتر و توجه به مخاطب عام چیزی بود که در تئاتر بعد از انقلاب دیده می شد و اسامی که در چند سال آغازین پیروزی انقلاب اسلامی در تئاتر حضور پیدا کردند بعد ها چهره های مطرح این حوزه شدند و می توان گفت تاثیرگزاری تئاتر در دهه اول انقلاب اسلامی بیش از دهه های بعدی بود.

زیربنای فکری برای تئاتر انقلاب اسلامی وجود ندارد
مجید سرسنگی استاد دانشگاه و مدیر خانه هنرمندان نیز در این برنامه با بیان این که صحبت از تئاتر بعد از انقلاب اسلامی بسیار مهم است، عنوان کرد: برای پژوهش در این زمینه باید به تئاتر قبل از انقلاب برگشت تا ببینیم این تئاتر اساسا چگونه شکل گرفته است.
سرسنگی ادامه داد: بهتر است از واژه تئاتر پس از انقلاب اسلامی استفاده کنیم چرا که اگر بگوییم تئاتر انقلاب به این معنا است که ما تئاتر انقلاب داریم و این گونه هنرها در دنیا تعریف دارد. در واقع سوال این جا است که اگر انقلاب اسلامی به پیروزی نمی رسید تئاتر ما چه می شد؟ و من فکر می کنم در آن صورت تفاوتی با حال حاضر نداشت.
وی تصریح کرد: بعد از انقلاب اسلامی غیر از مقاطعی که برخی هنرمندان با انگیزه های شخصی به تئاتر انقلاب پرداختند بیشتر نمایش ها که رنگ و بوی مذهبی و دینی و ارتباط با جمهوری اسلامی داشتند با مضمون جنگ تحمیلی ساخته می شدند و آن هم به دلیل نزدیکی دفاع مقدس با پیروزی انقلاب اسلامی بود.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در بررسی تئاتر انقلاب اسلامی باید دو نکته را در نظر داشته باشیم، یکی این که همه ارکان تئاتر را مد نظر قرار دهیم و نمی شود درباره مرکز هنرهای نمایشی حرف زد اما از تاثیر دانشگاه یا حوزه هنری چیزی نگفت.
او با اشاره به برخی انتقادها نسبت به تئاتر انقلاب اسلامی گفت: اگر امروز می گوییم تئاتر انقلاب اسلامی ما ضعف دارد، به این دلیل است که ما چیزی نکاشته ایم که بخواهیم درو کنیم. در دانشگاه های تئاتر ما چه چیزی تدریش می شود و خروجی دانشگاه ها چیست که فارغ التحصیلانش بخواهند تئاتر را اصلاح کنند و آثار معدود مناسبتی را هم نمی توان در جریان شکل گیری هویت تئاتر جدید بر مبنای تئاتر انقلابی دید.
سرسنگی ادامه داد: شاید مهمترین دلیل ضعف تئاتر انقلاب اسلامی این بوده که زیربنای فکری برای این گونه تئاتر به وجود نیاورده ایم و پس از گذشت 34 سال از پیروزی انقلاب نمی توانیم کتاب و رساله پژوهشی در حوزه تئاتر انقلاب پیدا کنیم. در هیچ جای دنیا هنر خودش به خودی خودمفاهیمش را خلق نمی کند، بلکه این اندیشمندان و متفکران هستند که زمینه فکری هنری را ایجاد می کنند.
وی گفت: متاسفانه تئاتر ما عملگرایی صرف بوده است و ما همیشه به اجرا فکر می کردیم به طوری که بازیگر، کارگردان وعوامل دیگر تئاتر داریم، اما نمایشنامه نویس حرفه ایی تئاتر نداریم. در تئاتر بعد از انقلاب توسعه همه جانبه نداشتیم در حالی که اگر می خواهیم تئاترمان بالنده شود باید همه جانبه به توسعه آن بپردازیم.
مدیر خانه هنرمندان با بیان این که پس از انقلاب از لحاظ کمی دانشگاه ها و گروه های تئاترمان زیاد شدند، گفت: به این فکر نکردیم که کیفیت آموزش نیروهای تئاتری چگونه باید باشد و تصور کردیم هر چه دانشگاه هایمان را گسترش بدهیم نیروهایمان را گسترش داده ایم.
سرسنگی همچنین با بیان این پرسش که آیا می توانیم ادعا کنیم صاحب تئاتری هستیم که هویتش منحصر به انقلاب اسلامی است یا خیر، عنوان کرد: جریان مستمر تئاتر با هویت انقلاب اسلامی باید مورد توجه قرار بگیرد نه این که در مقطعی دو اثر خوب اجرا شده است یا خیر. به طور مثال آخرین جشنواره تئاتر فجر را بررسی کنیم و ببینیم چرا بعد از سی و چند سال جشنواره فجر که آیینه هنر انقلابی است ، از جشنواره های پیشین ضعیف تر است و هویتش با انقلاب اسلامی کمرنگ تر شده است.
وی تاکید کرد: به نظرم انحرافی در جایی صورت گرفته و هر چه که جلو تر می رویم این انحراف بیشتر می شود.
به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، در ادامه نشست پژوهشی هنرهای نمایشی و انقلاب اسلامی که با حضور علی منتظری مدیر اسبق مرکز هنرهای نمایشی، مجید سرسنگی رییس خانه هنرمندان و رحمت امینی مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری برگزار شد، علی منتظری در پاسخ به این سوال که آیا بعد از گذشت 34 سال از انقلاب نبایستی تئاتر هویت خود را پیدا کرده و استراتژی خود را مشخص نماید، گفت: انقلاب خدمت بزرگی به هنر کرد و آن ایجاد اعتماد میان خانواده ها و تئاتر بود، زیرا در گذشته تئاتر مصداق هجویه می شد و متعلق به یک جامعه محدود روشنفکری می گردید.
وی افزود: بعد از انقلاب اسلامی بحث تئاتر مردمی و گسترده مطرح شد اما عده ای با این طرح مخالفت کرده زیرا آن را مختص قشر محدودی از جامعه می دانستند، اما با توجه به نگاه جمهوری اسلامی که انقلاب با تکیه بر فرهنگ پیروز شد ، مقوله هایی چون سینما و تئاتر نیز گسترش پیدا کرد.اگر انقلاب اسلامی به وقوع نمی پیوست ، امسال شما دوستان نمی توانستید وارد هنر تئاتر شوید.
منتظری با یادی از شهید آوینی گفت: من هنگامی که رییس مرکز هنرهای نمایشی بودم، شهید آوینی و دیگر دوستان را جمع می کردم تا به وسیله آنان کارهای اساسی در حوزه هنر و فرهنگ انجام گیرد و اینجا لازم بود یادی از ایشان شود.
وی با بیان اینکه اکنون سیاست های هنرهای نمایشی ایران مشخص است، اضافه کرد: این کشور اسلامی و انقلابی است اما هنوز سیاست های دینی آن مشخص نیست . ما ادعا می کنیم در زمینه پژوهش کارهای بزرگی کرده ایم اما یک صفحه مکتوب از این موارد یافت نمی شود در حالی که بیش از 10 سال است که سیاست های هنر تئاتر به دست بالاترین مرجع هنری رسیده اما اهالی تئاتر از این مصوبه غفلت می کنند.
صحبت بر علیه جشنواره ها از سوی اهالی تئاتر رنج آور است
منتظری با ذکر این مطلب که تئاتر مقوّم فرهنگ است خاطر نشان کرد: صحبت بر علیه جشنواره ها از سوی اهالی تئاتر رنج آور است، آنها چرا نمی خواهند رونق تئاتر را ببینند و با برگزاری جشنواره ها مخالفت می کنند؟ البته بایستی به توسعه همه جانبه فکر کرده و عمل کنیم و این حرکت باید از جایی شروع شود. توجه به مسائل و مبانی نظری تئاتر و بخش اجرایی آن نیز مهم است که بعداز انقلاب اقدامات زیادی در این مورد صورت گرفته و در آینده هم باید ادامه داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه بخش تئاتر حوزه هنری امید نیروهای مسلمان هنری بود، گفت: کسانی چون مجید مجیدی، سید مهدی شجاعی و ...در زمان حضور خود در حوزه هنری نقطه قوتی محسوب می شدند که هم اکنون نیز نیازمند به چنین تشکلی هستیم.
رییس اسبق مرکز هنرهای نمایشی با بیان دو نکته در جهت رونق بخشیدن به تئاتر ، افزود: اول بحث اصلاح سازمان و ساختار تئاتر کشور مطرح می شود زیرا در عمل تاثیر زیادی می گذارد و دوم اینکه هنرمندان مسلمان خودشان اجتماعی را تشکیل داده و ایده و هویت جمعی داشته باشند، اما اکنون هر کدام مکتب و مرام خود را دارند . حوزه هنری باید پیشگام شود و نیروهای هنری را سازماندهی کرده و زیر یک سقف جمع کند.
منتظری تاکید کرد: من همیشه هنر تئاتر را به عنوان هنر ممتاز می شناختم و تصمیم بر گسترش آن داشتم و اگر در دوران مدیریت خود در مرکز هنرهای نمایشی به توفیقاتی با کمک دوستان دست یافتم به خاطر داشتن این نگاه بود.
عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی ادامه داد: کسانی که به دانشجوی رشته تئاتر و یا علاقمند به این هنر هستند، باید در خود، رفتار و تعامل با یکدیگر تجدید نظر کنند. من این مطلب را از موضع خیر خواهی می گویم در غیر این صورت تئاتر به این طرز فکرکه متعلق به قشر روشنفکر است، سوق می یابد.
در ادامه این نشست رحمت امینی مدیر مر کز هنرهای نمایشی در سخنانی گفت: اگر بحث تئاتر انقلاب مطرح می شود باید مدیر تئاتر با تفکرات وارد شود که همراه با تحولات باشد. به عنوان مثال آقای سرسنگی از جهاد دانشگاهی که نهادی برآمده از انقلاب بود به تئاترکشور وارد شد و شاخصه مدیری که در آن نهاد کار می کند عمل کردن به حرف هایش است. اما می توان این تفکر را به عنوان مبنا و الگو قرار داد؟
وی ادامه داد: اگر انقلاب اسلامی به سه دهه تقسیم شود، دهه اول آن به همگرایی طی شد و انواع هنرمندان مختلف در کنار هم کار کردند و کسی که مدیریت تئاتر را در آن زمان به عهده داشت ، هیچ کدام از هنرمندان را طرد نکرد و این حرکت به خاطر حفظ مقبولیت برای خود نبود بلکه به دلیل همگرایی با اعتقاد بر اینکه تفکرات مختلف با رعایت موازین نظام جمهوری اسلامی کار کند.
در ادامه این نشست پژوهشی مجید سرسنگی در پاسخ به این سوال که چگونه اشکالات تئاتر رفع می شود، گفت: به نظر می رسد مقوله بخش های فرهنگی با بخش های اقتصادی و سیاسی متفاوت است زیرا در آن احساسات هم وارد می شود.
وی با اشاره به کلاس های آموزشی تئاتر در دانشگاهها اشاره کرد و افزود: در کلاس های فوق لیسانس تئاتر در دانشگاه تهران از 15 نفری که وارد این دوره می شوند، 12 نفرشان از رشته تئاتر وارد مقطع فوق لیسانس نشده اند اما بعد از گرفتن مدرک مدعی تئاتر می شوند و هنگامی که در مصاحبه برای رشته دکتری تئاتر شرکت می کننداز آن رد می شوند و این واقعیت های امروز تئاتر کشور در حوزه آموزش و پژوهش است.
وی در پاسخ به صحبت های منتظری گفت: کسی با برگزاری جشنواره ها مخالف نیست اما جشنواره مفهوم دارد. ما می گوییم این پول محدودی که به تئاتر تعلق گرفته صرف مسائل زیربنایی شود نه صرف تئاتری که خروجی ندارد. معتقدم بعضی جشنواره ها چهره های نو را نشان می دهد، اما اکنون برای ما بعضی جشنواره ها نوعی تبلیغ برای مدیر و نوعی واکنش سیاسی شده است، برگزاری جشنواره ها خوب است اما اکنون بعضی جشنواره ها بی هدفند و استراتژی ندارند.
مرکز هنرهای نمایشی سیاست متقنی ندارد
وی درخصوص جشنواره های بین المللی گفت: جشنواره بین المللی باید مخاطب بین المللی داشته باشد به عنوان مثال در جشنواره "ادین برو" هنرمندان حرفه ای حضور پیدا می کنند نه اینکه مثل جشنواره بین المللی تئاتر کشور چند اسم دست چندم را یدک می کشند.باید احساسات را کنار گذاشت و با دید نقادانه و معقول به مسائل نگاه کرد. اینکه در شورای عالی انقلاب فرهنگی چند خطی به نگارش درآمده کافی نیست و باید در حوزه نظری مبانی به وجود آید.
وی ادامه داد: در مرکز هنرهای نمایشی استراتژی متقنی وجود ندارد و این مرکز تبدیل به مسئول تئاتر تهران شده است و همزمان تبدیل به سیاست گذار، اجرا کننده و شورای نظارت شده است . اگر این سازمان تبدیل به مرکزی استراتژی ها ومجموعه امکانات فکری در تئاتر را جمع آوری کند، خوب است اما اگر بخواهیم تشکیلاتی در این مرکز راه بیندازیم ، با مشکل مواجه خواهیم شد چون در این مجموعه تشکیلات بسیارزیاد است.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جوابگوی مشکلات موجود در تئاتر باشد
سرسنگی خاطر نشان کرد: مشکل اصلی اینجاست که وزارت فرهنگ و ارشاد بایستی جوابگو باشد زیرا که پول عمده فرهنگ و هنر دست اوست و تئاتر هم یکی اززیر مجموعه های اوست ، وزارت فرهنگ وظیفه دارد به تئاتر کمک کند و ما این نهاد رها کرده و به سراغ سازمان های دیگر می رویم.
وی افزود: در حوزه سیاست گذاری در زمینه های مختلف هنری نباید مدیری که از جنس هنرمندان نیست ، گذاشته شود. به این دلیل که نه هنرمندان به آن مدیر اعتماد می کنند و نه آن شخص می تواند جامعه هنری شناخته و نیازها را برآورده نماید.
سرسنگی با اشاره به اینکه زمینه نامناسبی از تئاتر در قبل از انقلاب در دیدگاههای مذهبی خانواده ها به وجود آمده بود، گفت: در آن دوره تئاتر از شکل آیینی خود به یکباره به سمت تئاتر روشنفکری و غربی سوق پیدا کرد و با باز پسی از سوی خانواده ها مواجه شد.
وی با بیان اینکه در قبل از انقلاب نیز توجه به تئاتر در شهرستانها نیز می شده است ، گفت: بخش عمده کسانی که که در تئاتر کار می کنند از شهرستانها وارد این هنر شدند اما بعدها ما کار در شهرستان را زینت المجالس حرف هایمان قرار دادیم و برخوردهای سطحی شعاری با آن شد.
در ادامه علی منتظری در پاسخ به صحبت های مجید سرسنگی گفت: اگر انقلاب نشده بود متدین و خانواده ها رابطه خوبی با تئاتر برقرار نمی کردند اما بعد از انقلاب کسانی که به این هنر سوء ظن داشتند خود را اصلاح کرده و قاطبه جامعه اسلامی نگاه خود را به تئاتر عوض کرد تا جایی که رییس جمهور وقت آیت الله العظمی خامنه ای گفتن" یک تئاتر و یک موسیقی را انتخاب کرده تا شاهد آن باشیم" و بعد از آن نیز بارها با هنرمندان وقت گذاشته و دیدار می کردند.
وی ادامه داد: به برکت انقلاب خانواده ها با تئاتر صلح کردند و به تماشای آن می رفتند . انقلاب نقش موثری در احیای همه هنرها داشت. این انقلاب همه چیز از جمله هنر را تطهیر کرد. ما در حوزه فرهنگ درخشش زیادی داشتیم . بایستی از آنچه که به عنوان امکانات داریم مانند سالن ها درست استفاده نماییم، ما از سیاست های تئاتری بهره نمی گیریم و آن را پرورش نمی دهیم.
وی در پایان با بیان اینکه هیچ کس به اهالی تئاتر نمی تواند کمک کند الا خودشان خاطرنشان کرد: هنرمندان عرصه تئاتر بایستی متحد شده و فکرهایشان را به هم نزدیک کنندو تحت جوامع غیر دولتی مانند حوزه هنری کار ها را به جلو ببرند. هم انقلاب و هم تئاتر خدمات زیادی به یکدیگر کرده اند.