قصه و نمایشنامه از دیدگاه مقام‌معظم رهبرى

...وضع قصه نویسى خوب نیست‏یعنى پیشرفتش کم بوده است.ما در (دوران) گذشته قصه نویس خوب در ایران نداشتیم،در حالیکه سابقه‏ى قصه نویسى در کشور ما نسبة قدیمى‏ست. (1)
...اگر بد آموزى در آن بود،کج اندیشى در آن بود،اغوا در آن بود و تهمت و افترا و فحاشى و بد زبانى در آن بود،غیر اسلامى‏ست. (2)
قصه نویسى از جنبه‏ى هنرى،هیچ چیز خاصى که بتوان آن را معیار اسلامى یا غیر اسلامى بودن دانست،وجود ندارد.هر چه که بتواند قصه را زیباتر و هنرمندانه‏تر کند،نه تنها اشکالى ندارد،بلکه بهتر است،نمایشنامه هم همینطور. (3)
در زمان خودمان هم،در آن دوران محنت‏بزرگ تاریخ ملت ایران که...آمده بودند تا همه چیز این مردم را غارت کنند و ببرند،مى‏دیدیم استعدادهاى بسیار برجسته‏اى در زمینه‏ى شعر،در زمینه‏ى قصه نویسى،در زمینه‏ى نمایشنامه و فیلم و عکس و چیزهاى دیگر وجود داشت اما این سرچشمه‏ها را با دستهاى آلوده‏ى خودشان آلودند. (4)
بارها اتفاق افتاده که از خواندن یا دیدن یا شنیدن آثار ذوق و فعالیت هنرى عزیزان این نسل، غالبا مربوط به همین حوزه‏ى اندیشه و هنر،تحت تاثیر قرار گرفته‏ام،به شدت منقلب شده‏ام. خیلى اوقات فیلمنامه‏ها یا نمایشنامه‏ها یا شعرها...مرا به شدت متاثر کرده و از شوق اشک ریخته‏ام. (5)
باید به سراغ نویسندگان خوب،شاعر خوب،نمایشنامه نویس خوب،و قصه نویس خوب بروید و آنها را دعوت کنید زیرا هستند کسانى که با شما نیستند اما بر شما هم نیستند و مى‏توانند در خدمت انقلاب قرار بگیرند. (6)
در زمینه‏ى سوژه‏ها و موضوعات،خوشبختانه در مورد شعر،قصه و دیگر آثار هنرى امروز موضوع آنقدر زیاد داریم که لازم نیست دنبال موضوع بگردیم...جنگ،خود یکى از سوژه‏هاى شعر برانگیز،قصه برانگیز و نمایشنامه برانگیز است چه مانعى دارد که تصویر یک شبانه روز یک نفر را در سنگر،به رشته‏ى تحریر در آوریم...خطورات ذهنى این انسان سنگرى،این انسان مجاهد و فداکار و تجسم شهید را...یک قصه نویس زیبا ترسیم کند و بنویسد...البته کسى که این کار را مى‏خواهد بکند،باید خود در سنگر رفته باشد...این سوژه‏اى است که تمام مسائل جنگ عراق بر علیه ایران‏مى‏تواند در آن جاى بگیرد.«گردشى در اهواز و دزفول و سوسنگرد»خود یک قصه،یک گزارش است که از هر قصه‏اى شیرین‏تر است. (7)
شما اگر ملاحظه کنید،مى‏بینید که این اثر جاویدان‏«بى‏نوایان‏»هیچوقت کهنه نخواهد شد، لااقل تا وقتى که این فرهنگ مانوس ما در عالم وجود دارد،چنین است.و یک بخش عمده‏ى این اثر،جنگ‏هاى داخلى فرانسه است‏یعنى جنگهاى جمهوریخواهان بر ضد بساط لطنت‏بعد از ناپلئون.و با اینکه این کتاب قصه است،وقتى بخوانید مى‏بینید که مملو از تاریخ است و تاریخ فرانسه را از اواسط دوران ناپلئون شرح کرده تا حدود سالهاى 1850 و 1860 میلادى و دوران بعد از ناپلئون و پادشاهان از خانواده‏هاى بوربن‏ها،لذا بهترین وسیله و سوژه براى نوشتن یک داستان همین است و ما الآن این سوژه را داریم. (8)
از جمله مسائل دیگرى که براى گفتن و نوشتن وجود دارد،براى مثال،مساله ضد انقلاب است.من همیشه پیش خودم فکر مى‏کردم که فرضا بعضى از چیزهایى را که ما در ذهنمان ترسیم مى‏کنیم،اگر به صورت هنر مجسم یعنى فیلم یا نمایش در آید،اثرش صد چندان خواهد بود...حتى همان فیلم‏«شاه دزد»...چیزى که در این اثر وجود داشت...پوشالى بودن کارهاى ضد انقلاب و انگیزه‏هایشان بود...در این اثر مشخصا ترسیم شده بود که،به هنگام مبارزه‏اى کذایى،بر ضد جمهورى اسلامى هم،از کوچک‏ترین هوسهاى حیوانى خودشان منصرف نمى‏شوند...پس اگر چنین اثر جالبى در زمینه‏ى مسائل گروهکها ترسیم و منتشر شود،اثر زیادى خواهد داشت،به نظر من سوژه‏هایى که امروز در دست داریم کم نظیر است، لذا باید هنرمند را به طرف این سوژه‏ها سوق داد. (9)
باید مایه‏هاى هنرى‏تان را هر چه ممکن است قوى کنید.ضعف‏هاى مختلف را برطرف کنید، اغماض نکنید.
در جامعه‏ى ما،نقد تا کنون به نظر من مصداق درستى نداشته است جز اسما.یک عده به یکدیگر فحاشى مى‏کردند و دروغ تحویل هم مى‏دادند و اسمش را هم نقد مى‏گذاشتند.به هر حال،نمى‏توانم بگویم هیچ ولى خیلى کم نقد واقعى وجود داشت،الآن هم متاسفانه نقد هنر نیست.شما اینک به زبانى خوب و شیرین و آموزنده نقادى را شروع کنید. (10)
پى‏نوشتها:
1) -این مصاحبه با معاونت‏سینمایى وزارت ارشاد اسلامى انجام شده و در مجله‏ى‏«صحیفه‏»مورخ یکم اردیبهشت ماه 1364 به چاپ رسیده است.
1) -شکوهنده به ضم‏«ش‏»یعنى هیبت دارنده و بکسر شین یعنى ترسنده،بنابر این در اینجا بضم شین خوانده شود.
2) -سخنرانى افتتاحیه‏«تالار حوزه اندیشه و هنر»،15/12/1363.
3) -گفتگو با اعضاى واحد فرهنگى روزنامه جمهورى اسلامى‏»1360/11/26.
4) -همانجا.
5) -سخنرانى افتتاحیه‏«تالار حوزه اندیشه و هنر»،15/12/1363.
6) -همانجا.
7) -گفتگو با اعضاى‏«واحد فرهنگى روزنامه جمهورى اسلامى‏»1360/11/26.
7) -همانجا.
8) -گفتگو با اعضاى‏«واحد فرهنگى روزنامه جمهورى اسلامى‏»1360/11/26.
9) -همانجا.
10) -سخنرانى افتتاحیه در«تالار حوزه‏ى اندیشه و هنر»،15/12/1360

هنر از دیدگاه مقام‌معظم رهبرى‌حضرت‌آیت‌الله العظمی‌خامنه‏ای‌(دامت برکاته)
ناشر نشر فرهنگ اسلامی چاپ پنجم 1374