ظرفیت‌ها برای توسعه صنایع فرهنگی مغفول مانده است

صنایع فرهنگی به گونه‌ای از فعالیت‌های دانش بنیان اطلاق می‌شود که به خلق ایده، تولید و توزیع محصولات و خدماتی می‌پردازد که ماهیت فرهنگی دارند و از آنجایی که تولید محصولات و خدمات فرهنگی بر خلاقیت، مهارت، دانش و استعداد تولیدکنندگان آن استوار است، صنایع فرهنگی را صنایع خلاق نیز می‌گویند.

صنایع فرهنگی و خلاق را می‌توان یک مواجهه فعال و نه انفعالی، در برابر هجمه‌های فرهنگی دانست. این دسته از فعالیت‌ها به واسطه درون‌زا و متکی بودنشان بر فرهنگ بومی می‌تواند با هزینه‌های کم در قیاس با صنایع دیگر موجب اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی شده و محصولات دانش‌بنیان آن نیز با ارزش افزوده بالایی در سطح گسترده عرضه شود.

رونق تولید و مصرف کالاهای فرهنگی و حتی صدور آن به خارج از مرزها، در کنار برجسته کردن جنبه مولد فرهنگ در عرصه اقتصاد، می تواند زمینه صدور فرهنگ را نیز در پی داشته باشد چرا که امروزه سرمایه‌های فرهنگی در رقابت بین کشورها به عنوان یک مزیت مهم تبدیل شده است.

به گزارش روابط عمومی حوزه  هنری استان زنجان، به نقل از خبرگزاری ایرنا؛ به منظور بررسی و واکاوی زمینه‌ها و چالش‌های موجود در توسعه صنایع فرهنگی خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز زنجان میزگردی را با حضور کامران جعفری، رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان، محمود علیمحمدی، معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان و امیر نعمتی، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان زنجان برگزار کرد که در آن حاضران اتکای فعالیت‌های فرهنگی بر اعتبارات دولتی، نداشتن حساسیت لازم، عدم باور به تأثیرگذاری ایده‌های خلاق و نبود جریان رسانه‌ای برای حمایت از فرآورده‌ها را از عمده چالش‌های صنایع فرهنگی برشمردند.

ظرفیت‌ها برای توسعه صنایع فرهنگی مغفول مانده است

رئیس حوزه هنری استان زنجان با بیان اینکه ریشه صنایع فرهنگی در ایده‌ها و منویات درونی انسان قرار دارد، گفت: وقتی از واژه صنعت استفاده می‌کنیم این واژه بیشتر شامل نیازهای مادی است و این وجه تمایز صنعت با صنایع فرهنگی است.

امیر نعمتی افزود: ماده اولیه صنایع فرهنگی ذوقیات، احساسات و خلاقیت‌های انسان‌ها است، و اثری هم که در قالب صنایع فرهنگی خلق می‌شود، به لحاظ ماهیت با آنچه در صنعت حاصل می‌شود، متفاوت است.

وی با بیان اینکه صنایع فرهنگی با هویت یک جامعه در هم طنیدگی دارد، اظهار داشت: در صنایع فرهنگی در وهله اول با محتوا سروکار داریم بنابراین هر کشور و جامعه‌ای که بیشتر به صنایع فرهنگی بها داده است، ارزش‌های آن ماندگارتر و بیشتر دیده شده است.

نعمتی با بیان اینکه متاسفانه در کشور ما از ابتدا برنامه‌های حوزه فرهنگ و هنر به درآمد دولت متکی شده است، افزود: این موضوع تا آنجا پیش رفته که خیلی‌ها به این موضوع که می‌شود از حوزه فرهنگ و هنر پول در آورد، باور ندارند.

وی به ضرورت تأمین زیرساخت‌ها برای تحقق و رونق صنایع فرهنگی تأکید کرد و افزود: اکنون خیلی از ظرفیت‌های فرهنگی ما مورد غفلت قرار گرفته است و هنرمندان ما به نوعی بد عادت شده‌اند و اغلب منتظر بودجه دولتی هستند.

فناوری‌های جدید ابزار گسترش عناصر و ارزش‌های فرهنگی

رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان به افتتاح نخستین واحد استانی پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی در این استان اشاره کرد و گفت: هدف جهاد دانشگاهی از راه‌اندازی چنین واحدی، حساس کردن مسئولان به این موضوع است که فرهنگ بر خلاف آنچه در کشور اتفاق می‌افتد، هزینه بر نیست و می‌شود در آن در آمدزایی کرد.

کامران جعفری افزود: در خیلی از کشورها بخش قابل توجهی از گردش مالی و تولید ناخالص ملی مربوط به درآمدهای حوزه فرهنگ و هنر است و حتی بار عمده از سهم اشتغال نیز بر دوش صنایع فرهنگی است.

وی با بیان اینکه هدف اصلی انقلاب اسلامی، فرهنگی بود، گفت: بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب، صدور انقلاب امری اجتناب ناپذیر است، اما صدور انقلاب با چه ابزاری محقق می شود؟ به نظر من این موضوع از ۲ طریق توانمندی صنایع اقتصادی در حوزه فرهنگ و دانش و فناوری قابل تحقق است.

رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان خاطرنشان کرد: قرار نیست در حوزه اقتصاد فرهنگ تیشه به ریشه خودمان بزنیم بلکه اتفاقا این فناوری‌های جدید را می‌توان به خدمت عناصر فرهنگی سنتی در آورد و از طریق این ابزارها آنها را گسترش داد و جهانی کرد.

وابسته بودن به اعتبارات دولتی، مانه رونق صنایع فرهنگی است

معاون امور هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گفت: خیلی از منتقدین معتقد هستند که فرهنگ و هنر نمی تواند صنعت باشد ازاین رو نمی‌توانیم تعریفی برای صنایع فرهنگی داشته باشیم و ما کماکان با شماری از فعالان حوزه فرهنگ و هنر، این چالش را داریم.

محمود علیمحمدی افزود: فعالان این حوزه اغلب معتقدند فعالیت‌های فرهنگی و هنری اغلب باید از طریق دولت حمایت شوند تا رشد و بالندگی داشته باشد ولی این چالش به واسطه نگاه سیستماتیک به فرهنگ در جوامع توسعه یافته حل شده است و به مقوله فرهنگ کاملا به صورت سیتماتیک نگاه می‌شود از این رو حوزه فرهنگ و هنر در چنین فضاهایی هم در آمدزا است.

وی با بیان اینکه صنایع فرهنگی یک فرصت برای خلق ثروت است، افزود: یکی از رکن‌های اصلی صنایع فرهنگی، انسان و انسان محوری است و تا وقتی خلاقیت انسان وجود دارد، از طریق فرهنگ نیز می‌شود ثروت آفرینی کرد.

علیمحمدی به لزوم تغییر نگاه این فرض که فرهنگ نمی‌تواند ثروت ایجاد کند، تأکید کرد و گفت: اکنون این انگاره در جامعه غلبه دارد که همچنان برای ایجاد و اجرای یک رویداد فرهنگی حتما باید دولت هرینه کند و این نشان دهنده یک خلأ است.

وی با بیان اینکه متکی کردن برنامه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی و هنری به بودجه‌های دولتی مانع از تحقق از صنایع فرهنگی است، اظهار داشت: هنوز بسیاری از برنامه‌های فرهنگی در کشور با حمایت دولتی انجام می‌شود در حالی که در صنایع فرهنگی بخش خصوصی میدان داری می‌کند و البته از اجرای برنامه هم خلق ثروت می‌کند.

نسبت به صنایع فرهنگی حساسیت لازم را نداریم

رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان به نقش رسانه‌ها در جا افتادن مبحث جدید صنایع فرهنگی در کشور تأکید کرد و گفت: مشکل اصلی ما این است که هیچ زیر ساختی را برای صنعت فرهنگی در کشور ایجاد نکرده‌ایم.

وی به فعالیت‌های جهاد دانشگاهی در تقویت صنایع فرهنگی اشاره کرد و افزود: جهاد دانشگاهی در این زمینه بیشتر نقش دولت را ایفا می‌کند با وجود اینکه یک نهاد عمومی و غیر دولتی است.

جعفری با بیان اینکه زیر ساخت‌هایی که در جهاد دانشگاهی برای تقویت صنایع فرهنگی مهیا شده، بسیار ناچیز است، اظهار داشت: باید صنایع فرهنگی را به واسطه جایگاهی که امروز پیدا کرده است، جدی بگیریم.

وی با بیان اینکه بر اساس تعریف‌های ارائه شده صنایع فرهنگی شامل بازی‌های ویدئویی و کامپیوتری، رادیو، تلویزیون، نرم افزار، انتشارات، هنرهای نمایشی، موسیقی، فیلم و ویدئو، مد، طراحی، صنایع دستی، اشیاء هنری و عتیقه‌جات، معماری و حوزه تبلیغات است، گفت: جهاد دانشگاهی تلاش دارد هر فردی که در این حوزه‌ها صاحب ایده است را مورد حمایت قرار دهد تا برای ایده‌ها زمینه عملیاتی شدن را فراهم کرده و از دل ایده‌ها شرکت‌های فناورانه بیرون بیاید.

جعفری به ارزش صنایع فرهنگی در کشورهای مختلف اشاره کرد و گفت: بر اساس آمارهای مربوط به سال ۲۰۱۳، نزدیک ۳۰ میلیون اشتغال در حوزه صنایع خلاق و فرهنگی وجود داشته و حدود ۲ هزار و ۲۵۰ میلیارد دلار نیز گردش مالی در این صنایع اتقاق افتاده است.

وی افزود: در حوزه قاره آسیا و اقیانوسیه ۳۴ درصد درآمد کشورها به حوزه صنایع فرهنگی مربوط می‌شود.

رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان به هدف‌گذاری‌های انجام شده در حوزه صنایع فرهنگی در برخی کشورها اشاره کرد و گفت: اگر آمارها را به دقت رصد کنیم می‌بینیم که برخی کشورها حرکتشان در این حوزه حساب شده است.

وی با بیان اینکه اکنون در خانه هر ایرانی یک صلوات شمار ساخت کشور چین وجود دارد، گفت: اینکه چرا ما خودمان سراغ ساخت چنین ابزارهای ساده‌ای نرفتیم در حالی که در صنعت موشکی پیشتاز هستیم، این است که نسبت به صنایع فرهنگی آن حساسیت لازم را نداریم.

جعفری خاطرنشان کرد: در حوزه اسباب بازی اگرچه حرکت‌هایی در کشور انجام شده ولی در واقع به جای مطلوبی نرسیده‌ایم، در حالی که صنعت اسباب بازی از شاخه‌های مهم صنایع فرهنگی است.

نیازمند باورپذیری برای حمایت‌های از ایده‌های خلاق هستیم

معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان به انباشت نیروی کار تحصیل کرده در جامعه اشاره کرد و گفت: این نوعی فرصت برای بروز ایده‌های جدی است.

وی افزود: زمانی که در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی در اروپا و آمریکا چالش انباشت نیروی انسانی ایجاد شد، در چنین شرایطی بخش خصوصی به جد وارد عرصه شد، صنایع مختلف ایجاد شد و به مروردر کنار این صنایع، صنعت فرهنگی نیز جای خودش را بازکرد تا اینکه در سال‌های بعد با زاده شدن اپلیکیشن‌های مختلف مثل فیسبوک شاهد اتقاق‌های قابل توجهی شدیم.

علیمحمدی گفت: دیجی کالا محصول ایده‌ای است که از جانب چند جوان خلاق زنجانی ایجاد شد و البته سرمایه‌گذار از آن ایده حمایت کرد و اکنون به چنین جایگاهی رسیده است.

وی افزود: شرکتی مثل "اوبر که ارزشش بیش از ۶۸ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، از درون یک یک استارت آپ بیرون آمده است.

معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان به ضرورت حمایت و سرمایه‌گذاری برای ایده‌های خلاق تأکید کرد و افزود: با وجود ظرفیت‌های قابل توجه و نیروی انسانی توانمند، سرمایه‌گذاران ما باید به چنین حوزه‌هایی ورود کنند.

با صنایع فرهنگی امکان حفظ گذشته و انتقال آن به آینده تسهیل می‌شود

رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان زنجان گفت: امروزه با وجود پیشرفت‌های حاصل شده در حوزه فناوری، کشورهایی در گسترش فرهنگ خود موفق عمل می‌کنند که از طریق صنایع فرهنگی بهره لازم را می‌برند.

وی خاطرنشان کرد: البته اگر ضمن بهره‌گیری از ابزارهای جدید، نتوانیم اصالت فرهنگی خودمان را حفظ کنیم، آسیب‌پذیر خواهیم شد.

وی با بیان اینکه اکنون صنایع فرهنگی سهم چشم‌گیری در ارائه اطلاعات و حتی آموزش‌ها دارد، اظهار داشت: با این وجود ما از نقش صنایع فرهنگی غفلت کرده‌ایم.

نعمتی با بیان اینکه باید نسبت به رونق صنایع فرهنگی در جامعه با توجه به وجود ظرفیت‌ها، نگاه امیدوارانه‌ای داشته باشیم، افزود: دولت باید در ابتدای راه حمایت‌های خود را داشته باشد ولی شرایط نباید به این گونه باشد که وابستگی به دولت ایجاد شود.

رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان زنجان با بیان اینکه صنایع فرهنگی در هر کشوری حامل اعتقادات، فرهنگ‌ها و هنجارهای جامعه است، اظهار داشت: با صنایع فرهنگی امکان حفظ گذشته و انتقال آن به آینده تسهیل می شود.

استقرار ۱۷ استارت آپ در واحد استانی پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی زنجان

رئیس جهاد دانشگاهی استان زنجان به استقرار ۱۷ استارت آپ در واحد استانی پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع زنجان اشاره کرد و گفت: با توجه به استقبال چشم‌گیری که صورت گرفت، ظرفیت فاز نخست این مرکز پر شده و برای پنج سال دوم باید ۵۶ شرکت در آن مستقر کنیم اما زیر ساخت‌ها محدود است.

وی افزود: در این ۱۷ استارت آپ ۳۰ نفر تمام وقت، ۱۹ نفر پاره وقت کار می کنند و طی یک سالی که از فعالیتشان می گذرد، ۶۹۳ میلیون تومان گردش مالی داشتند و ۲۹۳ میلیون تومان نیز محصول فروختند.

جعفری تصریح کرد: جهاددانشگاهی مگر چقدر توان دارد، این نهاد بودجه دولتی ندارد ولی با این وجود در عرصه صنایع فرهنگی حرکت‌های قابل توجهی انجام داده است.

وی اظهار داشت: باید مدیران و دستگاههای اجرایی مختلف با ورود به حوزه حمایت از صنایع فرهنگی، ظرفیت‌های موجود را تقویت کنند تا راه برای صادرات محصول نیز برای این حوزه باز شود.

اگر رسانه‌ها پای کار نباشند، در صنایع فرهنگی موفقیتی به دست نمی آید

معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگی و ارشاد اسلامی استان زنجان به نقش رسانه در توسعه و رونق صنایع فرهنگی اشاره کرد و گفت: تا وقتی که برای فرآورده‌های فرهنگی و هنری متن و محتوا در رسانه‌ها تولید نشود، آن محصول و فرآورده واثر هنری موفقیت چندان در جامعه کسب نخواهد کرد. 

وی با بیان اینکه در حوزه صنعت خام فروشی همچنان برای بخش خصوصی جذابیت دارد، اظهار داشت: برای تولید فرآورده جدید چه در حوزه صنعت و چه در حوزه فرهنگ و هنر نیاز به ایده‌های جدید داریم.

علیمحمدی گفت: دادن تسهیلات و یا کمک‌های بلاعوض دولتی برای انجام کارهای فرهنگی و هنری به یک عادت در جامعه تبدیل شده است، و این یک معضل است.

وی افزود: اگر زمینه درست طراحی نشده باشد، با ارائه تسهیلات فقط یک فرد بیکار را به بیکار مقروض تبدیل می کنیم، بنابراین تا وقتی همه عوامل دست به دست هم ندهند عملا چیزی به نام صنعت فرهنگی در کشور نخواهیم داشت.

معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگی و ارشاد اسلامی استان زنجان به ایده مطرح شده از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در خصوص شبکه شهرهای خلاق اشاره کرد و گفت: در این طرح در سطح یک هزار و ۲۰۰ شهری که در کشور وجود دارد، مشخص می کنیم در هر یک از شهرها چه حوزه‌هایی وجود داردکه بتوانیم حول محور آن خلاقیت‌های فرهنگی و هنری ایجاد کنیم و ازآن در آمدزایی داشته باشیم.

اگر به نیازهای روز جامعه پاسخ ندهیم، عقب می‌مانیم

رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان زنجان گفت: باید خالقان صنایع فرهنگی را حساس کنیم تا تولیداتشان برحسب نیازها، ضروریت‌ها و اولویت‌های جامعه باشد.

وی افزود: وقتی اثری منطبق بر نیازهای جامعه نباید به طور قطع ماندگار نمی‌شود و تأثیری هم نخواهد داشت.

نعمتی خاطرنشان کرد: ما چشممان را به بیرون دوخته‌ایم در حالی که ما داشته‌های فراوان و غنی داریم ولی از آنها غافل هستیم.

وی با بیان اینکه اگر به به نیازهای روز جامعه پاسخ ندهیم، عقب می‌ماینم، گفت: باید بداینم نیازهای امروز جامعه با دهه ۶۰ و ۷۰ متفاوت است و مخاطبان توقع‌های متفاوتی دارند و لازم است ما داشته‌های خود را با بازنگری‌های جدید ارائه دهیم.

نعمتی خاطرنشان کرد: امروز از سیستم ادرای و آموزشی کشور خلاقیت بیرون نمی‌آید، باید واقعیت‌ها ببینیم و همگام با آن حرکت کنیم.