زنجان
← همه اخبار
انگیزه ما عشق و ارادت به امام حسین(ع) بود
۶ فروردین ۱۳۹۴کد خبر: 33393۳
داریوش یاری، کارگردان مستند تحسین شده «کربلا جغرافیای یک تاریخ»، ابتدا با سوژه ای که از سر علاقه انتخاب کرده بود به سمت واقعه بزرگ عاشورا رفته است و به گفته خودش در ادامه و با شروع تحقیق و پژوهش درباره این واقعه بزرگ تاریخی و مذهبی، مسیرهایی تازه و ایده های نو جلوی پای خود دیده و تمامی تلاش خود را برای گنجاندن این ایده ها و پیام ها در فیلمش کرده است. فیلمی محصول حوزه هنری که نه با بودجه های میلیاردی بلکه با انگیزه و عشق و ارادت وی و همراهانش ساخته شده است.
مرحله نخست ؛ تحقیق و بررسی
زمانی که سوژه اولیه در ذهنم مان شکل گرفت، گفت و گویی با آقای مفید و آقای محمد علیقلی زاده داشتیم و در این گفت و گوها و به پیشنهاد دوستان به این نتیجه رسیدیم فیلمی درباره معماری کربلا ساخته شود. این که این واقعه به چه شکل آغاز شده و چه ها در طول تاریخ گذشته و همین مسیر را تا روزگار معاصر ادامه دهیم. به عنوان مثال واقعه عاشورا چگونه شکل گرفت، مدفن ها کجا قرار دارند، اولین گنبد حرم را چه کسی گذاشت، اولین طلاکاری های حرم توسط چه کسانی بود، در چه تاریخی وهابی ها با این بنا چه کردند و یا این که مراسم عاشورا در هر برهه از زمان به چه شکلی برگزار شده است و تاریخ و گذر زمان چه تاثیری بر آیین های عاشورایی و شکل و شیوه برگزاری شان داشته و ... . طرح به نظر ایده ای نو آمد و همچنین ایده ای که نیاز به تحقیق و بررسی فراوان دارد. سپس آقای مفید این سوژه را با مرکز سیما فیلم مطرح کرد و آنجا قرار دادی بسته شد و کارهای تحقیق و نگارش این مستند اغاز شد.
مشرف شدن به کربلا
به بهانه همین فیلم برای اولین بار به کربلا مشرف شدم و در آنجا تحقیقات ابتدایی را همراه با دوستان شروع کردیم. تحقیقات اولیه مربوط به علقمه بود و این که علقمه چرا و چگونه ناپدید می شود و اساسا شرایط آب در آن منطقه به چه شکل است و حفر خندق که به دستور امام در آن زمان انجام شده با شرایط رودخانه و آب چگونه صورت گرفته و مواردی از این دست. پس از بررسی های میدانی و تحقیق درباره جغرافیای منطقه با تولیت حرم امام حسین(ع) و تولیت حرم حضرت عباس(ع) صحبت هایی داشتیم. گپ و گفتمان با تولیت حرم امام حسین(ع) شیخ عبدالمهدی بسیار مفید بود و ایشان پیشنهادهای بسیار خوبی برای نتیجه بهتر کار داشتند که از اغلب آن ها استفاده شد. ما حتی با بچه های گروه بازسازی عتبات نیز گفت و گوهایی داشتیم و سوالاتی در زمینه بناهای قدیمی از آن ها می پرسیدیم. مثلا این که وقتی سنگ ها برداشته یا جا به جا می شدند آیا به نشانه هایی برخورد کرده بودند یا نه؟
تمدن تا ابد ماندگار ِکربلا در همین سفرها من به منطقه ای بالاتر از شهر کربلا رفتم که حدود هجده کیلومتر با این شهر فاصله داشت. در آن منطقه هنوز می توان بقایای اندکی از تمدن بابل را دید. منظورم همان تمدن بسیار معروف بابل است که در همان منطقه بوده و اگر کسی به آن محدوده سفر کند، همچنان بقایای این تمدن بزرگ را خواهد دید. این تمدن توانسته بود 2700 سال حکومت کند و جزو قدیمی ترین تمدن های بشری است؛ البته بزرگ ترین تمدن بشری است که کره زمین به خود دیده. برایم جالب و البته سوال بود که چگونه است که امروزه از این تمدن بزرگ و پر قدمت چیزی باقی نمانده و بقایای آن لانه شغال و روباه شده اما درست هجده کیلومتر پایین تر و پس از سالیان سال تمدنی ظهور کرده است که خیلی ها تلاش کردند هیچ نام و نشانی از آن باقی نماند اما هر سال و هر روز پر آوازه تر می شود و در سراسر دنیا افراد بیشتری با آن آشنا می شوند. درباره واژه تمدن هم صحبت های جالبی به میان آمد. من با آقای دکتر ولایتی و دکتر تهامی نژاد دراین باره صحبت کردم که آیا در این فیلم و درباره مبحث عاشورا می توان از واژه تمدن استفاده کرد یا نه؟ چراکه به هرحال تمدن ها هرگز از قلب تاریخ زدوده نمی شوند و عاشورا نیز در قلب تاریخ و مهم تر از آن قلب مردم حک شده است.
شش سال تحقیق و پژوهش مدام
حدود شش سال درگیر تحقیق درباره تمامی ابعاد واقعه بزرگ عاشورا بودیم و به تمامی جزئیات این واقعه از همه نظر اعم از جغرافیایی، سیاسی، دینی، بومی و ... پرداختیم. جالب این که عده ای فکر می کنند ما در عنوان بندی ها و گفت و گوها وقتی می گوییم تحقیق و پژوهش این فیلم زمان زیادی برده است، لابد در این مدت مشغول باد زدن خودمان بودیم! نمی دانم شاید خودشان در زمان تحقیق این گونه عمل می کنند که درباره دیگران هم چنین فکری دارند. به هرحال این مدت صرف تحقیق درباره مسائل و موضوعات متفاوت در فرهنگ های مختلف درباره حادثه عاشورا شد و در کل به دستاوردهای خوبی رسیدیم که برای نوشتار نهایی راهنمایی مان می کرد.
رسیدن به جهانی وسیع بخش اول تحقیقات مان درباره معماری و جغرافیای واقعه بود، بخش دوم پژوهش ها درباره ابعاد سیاسی و تاریخی واقعه بود و فاز سوم تحقیقات مان را روی آیین های عزاداری گذاشتیم. به این ترتیب به سمت این موضوع که آیین های عاشورایی در کشور از چه زمانی و با چه شیوه ای شکل گرفته، پیش رفتیم. در این تحقیقات درباره فرهنگ های عزاداری در اقوام مختلف پرداختیم و درباره فلسفه جزئیات هرکدام از آیین ها پژوهش کردیم. مثلا این که چرا زنجیر پایه یا کرنا نوازی یا سینه زنی و کرب زنی و ساخسین باخسین صورت می گیرد و در هر کدام از آیین ها مردم در جست و جوی چه چیزی هستند؟ و اساسا چرا هر سال این آیین ها تکرار می شوند و این داغ را در دل شیعیان تازه می کنند. در اسلام همواره جنگ هایی بین مسلمانان و کفار از صدر اسلام وجود داشته و حتی بعد از وفات پیامبر اکرم (ص) نیز جنگ هایی بین مسلمانان بوده و در این جنگ ها اتفاقا کشته های زیادی وجود داشته و شاید زمان طولانی تر و تلفات و خونریزی ها و شهدای بسیاری هم وجود داشته است. پس چرا مردم درباره آن جنگ ها به این صورت عمل نمی کنند و فقط عاشورا است که در دل مردم به این شیوه و حالا به شکل یک سنت دیرینه زنده مانده است؟ این ها سوالاتی بودند که من را از ایده ابتدایی که صرفا درباره مباحث تاریخی واقعه عاشورا بود دور می کرد و به جهانی وسیع تر رهنمون می نمود.
پرداختن به ده فراز مهم واقعه عاشورا به تدریج به این نتیجه رسیدیم که باید از زاویه ای که هنرهای عاشورایی وقایع را برای مردم تعریف کرده اند وارد ماجرا شویم و سعی کردیم زبان فیلم مان را به زبان عاشورایی که مردم 1400سال با آن آشنایی دارند، نزدیک کنیم. در روایت فیلم، فرازهای واقعه عاشورا را به سمت ده فرازی که معمولا در اشعار، نقالی ها، آیین ها و تعزیه ها از عاشورا برای مردم نقل می شود، رفتیم و سعی کردیم با شیوه ای فیلم را بسازیم که برای مردم هم آشنا باشد و هم تازگی و طراوت داشته باشد. در تمام آیین های عاشورایی فراز شهادت علی اکبر (ع)، فراز شهادت علی اصغر (ع)، فراز خبر شهادت مسلم و ... فرازهای مهمی هستند و ما نیز پایه فرازهای فیلم را بر همین مبنی گذاشتیم؛ چرا که وقایع سه ماهه را باید در طول دو ساعت برای مردم تعریف می کردیم و باید به فرازهای مهم واقعه می پرداختیم. کاری که قبلا نیز توسط نقال ها و تعزیه خوان ها و نوحه خوان ها صورت گرفته بود.
لحن فیلم استعاری و تمثیلی است دیدگاه ما و روایت فیلم، زبانی کاملا عاشورایی و شبیه به هنرها و آیین های سنتی عاشورایی دارد و مبنا و اساس فیلم نیز بر این است که چطور فرهنگ ها و آیین های عاشورایی این واقعه را در قلب تاریخ زنده نگه داشتند و از حادثه به حماسه ای بزرگ رسیدند و شخصیت های آن حادثه نیز همگی به اسطوره تبدیل شدند. این نگاه، دید کلی فیلم ماست و برای من عجیب است کسی لحن و نگاه فیلم را درک نکند و مثلا به من خرده بگیرد که چرا حضرت زینب (س) در ظهر عاشورا که آب وجود ندارد بر روی مردم و شهدا گلاب می پاشند. برایم بسیار حیرت آور است که یک منتقد و یک هنرمند زبان تمثیلی و استعاری فیلم را درک نکند و چنین نقدی داشته باشد! خوشبختانه تقریبا به آنچه مد نظرمان بود در این فیلم رسیدیم و مدعی هستیم با بودجه ای بسیار اندک و غیر قابل مقایسه با آثار دیگری که در این حوزه تولید شده اند، فیلم را به سرانجام رساندیم؛ به شکلی که وقتی برخی از دوستان فصل شهادت امام حسین (ع) را دیدند گفتند آن بودجه که در اختیار شما بوده، تنها باید صرف ساخت همین نماها می شد. پس همه دوستان بدانند از آن بودجه های میلیاردی که صحبت اش را می کنند خبری نبوده است و گروه همگی با عشق و علاقه و ارادت این کار را انجام دادند.
مشرف شدن به کربلا
به بهانه همین فیلم برای اولین بار به کربلا مشرف شدم و در آنجا تحقیقات ابتدایی را همراه با دوستان شروع کردیم. تحقیقات اولیه مربوط به علقمه بود و این که علقمه چرا و چگونه ناپدید می شود و اساسا شرایط آب در آن منطقه به چه شکل است و حفر خندق که به دستور امام در آن زمان انجام شده با شرایط رودخانه و آب چگونه صورت گرفته و مواردی از این دست. پس از بررسی های میدانی و تحقیق درباره جغرافیای منطقه با تولیت حرم امام حسین(ع) و تولیت حرم حضرت عباس(ع) صحبت هایی داشتیم. گپ و گفتمان با تولیت حرم امام حسین(ع) شیخ عبدالمهدی بسیار مفید بود و ایشان پیشنهادهای بسیار خوبی برای نتیجه بهتر کار داشتند که از اغلب آن ها استفاده شد. ما حتی با بچه های گروه بازسازی عتبات نیز گفت و گوهایی داشتیم و سوالاتی در زمینه بناهای قدیمی از آن ها می پرسیدیم. مثلا این که وقتی سنگ ها برداشته یا جا به جا می شدند آیا به نشانه هایی برخورد کرده بودند یا نه؟
تمدن تا ابد ماندگار ِکربلا در همین سفرها من به منطقه ای بالاتر از شهر کربلا رفتم که حدود هجده کیلومتر با این شهر فاصله داشت. در آن منطقه هنوز می توان بقایای اندکی از تمدن بابل را دید. منظورم همان تمدن بسیار معروف بابل است که در همان منطقه بوده و اگر کسی به آن محدوده سفر کند، همچنان بقایای این تمدن بزرگ را خواهد دید. این تمدن توانسته بود 2700 سال حکومت کند و جزو قدیمی ترین تمدن های بشری است؛ البته بزرگ ترین تمدن بشری است که کره زمین به خود دیده. برایم جالب و البته سوال بود که چگونه است که امروزه از این تمدن بزرگ و پر قدمت چیزی باقی نمانده و بقایای آن لانه شغال و روباه شده اما درست هجده کیلومتر پایین تر و پس از سالیان سال تمدنی ظهور کرده است که خیلی ها تلاش کردند هیچ نام و نشانی از آن باقی نماند اما هر سال و هر روز پر آوازه تر می شود و در سراسر دنیا افراد بیشتری با آن آشنا می شوند. درباره واژه تمدن هم صحبت های جالبی به میان آمد. من با آقای دکتر ولایتی و دکتر تهامی نژاد دراین باره صحبت کردم که آیا در این فیلم و درباره مبحث عاشورا می توان از واژه تمدن استفاده کرد یا نه؟ چراکه به هرحال تمدن ها هرگز از قلب تاریخ زدوده نمی شوند و عاشورا نیز در قلب تاریخ و مهم تر از آن قلب مردم حک شده است.
شش سال تحقیق و پژوهش مدام
حدود شش سال درگیر تحقیق درباره تمامی ابعاد واقعه بزرگ عاشورا بودیم و به تمامی جزئیات این واقعه از همه نظر اعم از جغرافیایی، سیاسی، دینی، بومی و ... پرداختیم. جالب این که عده ای فکر می کنند ما در عنوان بندی ها و گفت و گوها وقتی می گوییم تحقیق و پژوهش این فیلم زمان زیادی برده است، لابد در این مدت مشغول باد زدن خودمان بودیم! نمی دانم شاید خودشان در زمان تحقیق این گونه عمل می کنند که درباره دیگران هم چنین فکری دارند. به هرحال این مدت صرف تحقیق درباره مسائل و موضوعات متفاوت در فرهنگ های مختلف درباره حادثه عاشورا شد و در کل به دستاوردهای خوبی رسیدیم که برای نوشتار نهایی راهنمایی مان می کرد.
رسیدن به جهانی وسیع بخش اول تحقیقات مان درباره معماری و جغرافیای واقعه بود، بخش دوم پژوهش ها درباره ابعاد سیاسی و تاریخی واقعه بود و فاز سوم تحقیقات مان را روی آیین های عزاداری گذاشتیم. به این ترتیب به سمت این موضوع که آیین های عاشورایی در کشور از چه زمانی و با چه شیوه ای شکل گرفته، پیش رفتیم. در این تحقیقات درباره فرهنگ های عزاداری در اقوام مختلف پرداختیم و درباره فلسفه جزئیات هرکدام از آیین ها پژوهش کردیم. مثلا این که چرا زنجیر پایه یا کرنا نوازی یا سینه زنی و کرب زنی و ساخسین باخسین صورت می گیرد و در هر کدام از آیین ها مردم در جست و جوی چه چیزی هستند؟ و اساسا چرا هر سال این آیین ها تکرار می شوند و این داغ را در دل شیعیان تازه می کنند. در اسلام همواره جنگ هایی بین مسلمانان و کفار از صدر اسلام وجود داشته و حتی بعد از وفات پیامبر اکرم (ص) نیز جنگ هایی بین مسلمانان بوده و در این جنگ ها اتفاقا کشته های زیادی وجود داشته و شاید زمان طولانی تر و تلفات و خونریزی ها و شهدای بسیاری هم وجود داشته است. پس چرا مردم درباره آن جنگ ها به این صورت عمل نمی کنند و فقط عاشورا است که در دل مردم به این شیوه و حالا به شکل یک سنت دیرینه زنده مانده است؟ این ها سوالاتی بودند که من را از ایده ابتدایی که صرفا درباره مباحث تاریخی واقعه عاشورا بود دور می کرد و به جهانی وسیع تر رهنمون می نمود.
پرداختن به ده فراز مهم واقعه عاشورا به تدریج به این نتیجه رسیدیم که باید از زاویه ای که هنرهای عاشورایی وقایع را برای مردم تعریف کرده اند وارد ماجرا شویم و سعی کردیم زبان فیلم مان را به زبان عاشورایی که مردم 1400سال با آن آشنایی دارند، نزدیک کنیم. در روایت فیلم، فرازهای واقعه عاشورا را به سمت ده فرازی که معمولا در اشعار، نقالی ها، آیین ها و تعزیه ها از عاشورا برای مردم نقل می شود، رفتیم و سعی کردیم با شیوه ای فیلم را بسازیم که برای مردم هم آشنا باشد و هم تازگی و طراوت داشته باشد. در تمام آیین های عاشورایی فراز شهادت علی اکبر (ع)، فراز شهادت علی اصغر (ع)، فراز خبر شهادت مسلم و ... فرازهای مهمی هستند و ما نیز پایه فرازهای فیلم را بر همین مبنی گذاشتیم؛ چرا که وقایع سه ماهه را باید در طول دو ساعت برای مردم تعریف می کردیم و باید به فرازهای مهم واقعه می پرداختیم. کاری که قبلا نیز توسط نقال ها و تعزیه خوان ها و نوحه خوان ها صورت گرفته بود.
لحن فیلم استعاری و تمثیلی است دیدگاه ما و روایت فیلم، زبانی کاملا عاشورایی و شبیه به هنرها و آیین های سنتی عاشورایی دارد و مبنا و اساس فیلم نیز بر این است که چطور فرهنگ ها و آیین های عاشورایی این واقعه را در قلب تاریخ زنده نگه داشتند و از حادثه به حماسه ای بزرگ رسیدند و شخصیت های آن حادثه نیز همگی به اسطوره تبدیل شدند. این نگاه، دید کلی فیلم ماست و برای من عجیب است کسی لحن و نگاه فیلم را درک نکند و مثلا به من خرده بگیرد که چرا حضرت زینب (س) در ظهر عاشورا که آب وجود ندارد بر روی مردم و شهدا گلاب می پاشند. برایم بسیار حیرت آور است که یک منتقد و یک هنرمند زبان تمثیلی و استعاری فیلم را درک نکند و چنین نقدی داشته باشد! خوشبختانه تقریبا به آنچه مد نظرمان بود در این فیلم رسیدیم و مدعی هستیم با بودجه ای بسیار اندک و غیر قابل مقایسه با آثار دیگری که در این حوزه تولید شده اند، فیلم را به سرانجام رساندیم؛ به شکلی که وقتی برخی از دوستان فصل شهادت امام حسین (ع) را دیدند گفتند آن بودجه که در اختیار شما بوده، تنها باید صرف ساخت همین نماها می شد. پس همه دوستان بدانند از آن بودجه های میلیاردی که صحبت اش را می کنند خبری نبوده است و گروه همگی با عشق و علاقه و ارادت این کار را انجام دادند.
اشتراک‌گذاری:لینک کوتاه: https://zanjan.hozehonari.ir/s/85XANAX
نظرات
در حال بارگذاری…
منبع: zanjan.hozehonari.ir